Cinsel istismar mağduru ergenlerin yürütücü işlevleri ve zihin kuramı becerileri ile duyu profilinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ALICIER
Danışman: Yasin ÇALIŞKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, cinsel istismar mağduru ergenlerin yürütücü işlevleri, zihin kuramı becerileri ve duyusal profilleri incelenerek, istismarın bu bilişsel ve duyusal süreçler üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, cinsel istismar mağduru ergenlerin bilişsel ve sosyal işlevsellik düzeylerinin daha iyi anlaşılması ve bu bireylere yönelik destekleyici müdahalelerin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu vaka- kontrol çalışmasında 32 cinsel istismar mağduru ergen ile 32 sağlıklı ergen değerlendirilmiştir. Katılımcılarla Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi–Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (CDŞG-ŞY) temelli psikiyatrik görüşme yapılmıştır. Sosyodemografik veri formu, BRIEF-Aile Formu (Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Derecelendirme Envanteri) ile çocuklara verilecek olan özbildirime dayalı Adölesan/Yetişkin Duyu Profili, Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği-Yenilenmiş (ÇADÖ-Y), Gözlerden Zihin Okuma Testi-Çocuk Versiyonu, Gaf Testi uygulanmıştır. Bulgular: Olgu ve kontrol grubu karşılaştırıldığında grup arasında ölçeklerden GAF testi (p=0,004), ÇADÖ-Y alt boyutları yaygın anksiyete (p=0,010), panik bozukluğu (p=0,004), ayrılma anksiyetesi (p=0,001), majör depresyon (p=0,046), BRIEF testi alt boyutlarından duyusal kontrol (p=0,035), başlatma (p=0,023), çalışma belleği (p=0,025), üstbiliş indeksi (p=0,032), global yönetici puanı (p=0,030) yönünden anlamlı farklılık saptanmıştır. İki grup arasında AYDP alt boyutları yönünden anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Sonuçlar: Bu çalışmada, cinsel istismara maruz kalan ergenlerde yaygın anksiyete, panik bozukluk, ayrılma anksiyetesi ve majör depresyon düzeylerinin kontrol grubuna kıyasla anlamlı biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Yürütücü işlevlerin değerlendirildiği BRIEF ölçeğinde, duygusal kontrol, başlatma, çalışma belleği, üstbiliş ve genel yürütücü işlev alanlarında belirgin bozulmalar gözlenmiştir. Ayrıca, yürütücü işlevlerdeki bozulmalar ile duyusal profil alt boyutları arasında güçlü ve pozitif yönlü korelasyonlar bulunmuştur. Bu bulgular, istismar mağduru ergenlerin erken dönemde bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Psikiyatrik destek, okul temelli takip, aileye yönelik sosyal destek ve bilişsel-duyusal rehabilitasyon programlarının entegrasyonu, bu çocukların psikososyal iyilik hâlinin desteklenmesi açısından kritik görülmektedir. Gelecekte daha geniş örneklemlerle yapılacak boylamsal çalışmalar, bulguların genellenebilirliğini artırarak istismar mağduru ergenlere yönelik koruyucu ve tedavi edici müdahalelerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.