Uyku kalitesi iyi olan ve olmayan multiple sklerozlu bireylerde interosepsiyon, yorgunluk, üst ve alt ekstremite fonksiyonel kapasitesinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAİME BÜŞRANUR POLAT
Danışman: Özge ÖZKUTLU
Özet:Amaç: Çalışmamız, uyku kalitesi iyi olan ve olmayan Multiple Sklerozlu (MS) hastalarda interosepsiyon, yorgunluk ve fonksiyonel kapasitenin karşılaştırılması amacıyla gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntem: Yaşları 18–65 arasında değişen 102 MS hastası Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi'ne (PSQI) göre uyku kalitesi iyi (UK-İ, n=51) ve uyku kalitesi kötü olmak üzere (UK-K, n=51) gruplara ayrıldı. Engellilik düzeyi Genişletilmiş Özürlülük Durum Ölçeği ile değerlendirildi. İnteroseptif doğruluk Kalp Atımı Sayma Görevi (HCT) ile, interoseptif farkındalık Çok Boyutlu İnteroseptif Farkındalık Değerlendirmesi-2 (MAIA-2) ile belirlendi. Yorgunluk şiddeti Yorgunluk Şiddet Ölçeği ile değerlendirildi. Fonksiyonel kapasite, Zamanlı 25 Adım Yürüme Testi, 9 Delikli Peg Testi (9-HPT) ve Hızlandırılmış İşitsel Seri Ekleme Testi'ni (PASAT) içeren Multiple Skleroz Fonksiyonel Kompoziti (MSFC) ile değerlendirildi. Bulgular: Gruplar arasında demografik değişkenler açısından sadece eğitim düzeyinde anlamlı fark saptandı (p=0,016). UK-K grubunda engellilik düzeyi (p=0,042) ve yorgunluk düzeyi daha yüksek (p<0,001), alt ekstremite fonksiyonel kapasitesi ise daha düşük bulundu (p=0,001). UK-İ grubunda MAIA-2 endişelenmeme alt boyutu (p=0,036), toplam HCT skoru (p<0,001) ve algılama düzeyi daha yüksek saptandı (p<0,001). 9-HPT skorları açısından gruplar arasında anlamlı fark gözlenmedi (p=0,292). Benzer şekilde, toplam MSFC skoru açısından da gruplar arasında anlamlı fark bulunmadı (p=0,413). Sonuç: Bu sonuçlar, MS'te iyi ve iyi olmayan uyku kalitesine sahip hastaların interosepsiyon, yorgunluk ve alt ekstremite fonksiyonel kapasitesi açısından farklı klinik profiller sergilediğini, buna karşın üst ekstremite fonksiyonu ve genel fonksiyonel kapasite açısından grupların benzer olduğunu göstermektedir. Elde edilen veriler ışığında; MS rehabilitasyonunda multidisipliner yaklaşımlara uyku kalitesini artırmaya yönelik stratejiler ve interoseptif eğitimlerin dahil edilmesi önerilmektedir.