Bipolar bozukluk tanılı hastalarda çocukluk çağı travması ve kişilik özelliklerinin yönetici işlevler ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EGE SİPAHİ
Danışman: Filiz İZCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda Bipolar Bozukluk 1 (BB-1) tanılı hastalarda çocukluk çağı travması ile mizaç ve karakter özelliklerinin, yönetici işlevler ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmamız kesitsel bir çalışmadır. Çalışmaya, S.B.Ü. Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde polikliniklerde ayaktan düzenli tedavi gören ötimik 100 hasta dahil edildi. Hastaların BB-1 tanıları Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı-5 (DSM-5) ile, diğer komorbid tanıları ise klinisyen için DSM 5 Bozuklukları İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-5 CV) ile değerlendirilerek kondu. Hastalara sosyodemografik ve klinik özellikler veri formu, Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAMD), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği-28 (ÇÇTÖ-28), Mizaç ve Karakter Envanteri (MKE), Frontal Değerlendirme Bataryası (FDB), İz Sürme Testi A ve B (İST A ve B), Stroop Testi ve Bipolar Bozuklukta Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (BBYKÖ-KF) uygulandı. Örneklemde, çocukluk çağı travmaları, mizaç ve karakter özellikleri değişkenlerinin yönetici işlev testlerindeki performans ve yaşam kalitesi üzerine etkisine bakıldı. Bulgular: Çalışmamızda BB-1 tanılı 100 hastanın %73'ünde duygusal ihmal, %55'inde fiziksel ihmal, %43'ünde duygusal istismar bulundu. Çalışmaya katılan hastalardan %35'inde intihar girişimi öyküsü bulunmaktayken, intihar girişimi öyküsü olan hastaların olmayanlara göre yönetici işlev testlerinde anlamlı derecede daha kötü performans gösterdiği bulundu. Cinsel istismar haricindeki diğer tüm çocukluk çağı travmaları (ÇÇT) ile yönetici işlev testlerindeki performanslar arasında ters yönde güçlü bir ilişki bulundu. MKE ile yönetici işlev testleri arasındaki ilişki incelendiğinde, FDB konseptualizasyon puanı ile 'Zarardan Kaçınma 2' (ZK2) mizaç alt boyutu arasında ters yönlü, 'İşbirliği Yapma 2' (İY2) karakter alt boyutu ile arasında aynı yönlü, FDB mental esneklik puanı ile 'Kendi Kendini Yönetme 5' (KY5) ve İY5 karakter alt boyutları arasında aynı yönlü, FDB inhibitör kontrol puanı ile 'Yenilik Arayışı 3' (YA3) mizaç alt boyutu ve İY2 karakter alt boyutu arasında aynı yönlü, FDB total puanı ile KY5 mizaç alt boyutu, İY2 ve İY5 karakter alt boyutları arasında aynı yönlü güçlü ilişki bulundu. İST A süresi ile YA1 mizaç alt boyutu arasında ters yönlü, ZK mizaç boyutu ile arasında aynı yönlü, İST B süresi ile ZK4 mizaç alt boyutu arasında aynı yönlü, İST B-A süresi ile ZK4 mizaç alt boyutu arasında aynı yönlü güçlü ilişki bulundu. Cinsel istismar haricindeki diğer tüm çocukluk çağı travmaları ile yaşam kalitesi arasında ters yönlü güçlü bir ilişki olduğu, yönetici işlevler ile yaşam kalitesi arasında bir ilişki olmadığı bulundu. Çalışmamızda BB'de ÇÇT olmasa bile ZK mizaç boyutunun yönetici işlevlerde kötü performansı yordayıcı bir mizaç özelliği olduğu, ÇÇT varlığında Sebat Etme (SE) mizaç boyutunun yönetici işlevlerde iyi performansı yordayıcı bir mizaç özelliği olarak öne çıktığı bulundu. Sonuç: Bipolar Bozuklukta ÇÇT ve ZK mizaç boyutu ile yönetici işlevler arasında ters yönlü bir ilişki varken, KY ve İY karakter boyutları ile yönetici işlevler arasındaki ilişki aynı yönlüdür. ÇÇT varlığı yaşam kalitesini olumsuz etkilerken, yönetici işlevler ile yaşam kalitesi arasında güçlü bir ilişki yoktur. BB'de ÇÇT olmasa bile ZK mizaç boyutu yönetici işlevlerde kötü performansı yordayıcı bir mizaç özelliğiyken, ÇÇT varlığında SE mizaç boyutu yönetici işlevlerde iyi performansı yordayıcıdır. Ancak premorbid zeka düzeyi ve kullanılan ilaçlar açısından daha homojen ve geniş bir örneklemde, bellek işlevleri de değerlendirilerek, bilişsel işlevlerin daha kapsamlı incelenmesine ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Bipolar Bozukluk, Çocukluk Çağı Travması, Mizaç ve Karakter Özellikleri, Yönetici İşlevler, Bipolar Bozuklukta Yaşam Kalitesi.