Total diz protezi sonrası artan fiziksel aktivite düzeyinive hasta memnuniyetini etkileyen faktörlerinaraştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPEREN YİĞİT
Danışman: Özgür DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Total diz artroplastisinin (TDA) temel amacı, hastanın ağrısını azaltmak, yaşam kalitesini artırmak ve fiziksel aktivite düzeyini iyileştirmektir. Literatürde, TDA sonrası hastaların bildirdiği fonksiyonel iyileşme ile objektif olarak ölçülen fiziksel aktivite düzeyi arasında uyumsuzluk olduğu ve bu nedenle perioperatif dönemde sedanter davranışların modifiye edilmesine yönelik yeni stratejilere gereksinim duyulduğu belirtilmiştir. Günümüzde teknolojik ilerlemeler sayesinde akselerometre cihazları aracılığıyla hastaların günlük fiziksel aktivite davranışları ve enerji tüketimleri objektif biçimde değerlendirilebilmektedir. Bu çalışmanın birincil amacı, TDA sonrası fiziksel aktivite seviyelerini ve günlük aktivite davranış kalıplarını akselerometre ölçümleri ile ortaya koymaktır. İkincil amaç ise, hastaların demografik özellikleri, TDA öncesi ve sonrası subjektif fonksiyonel değerlendirme skorları, alt ekstremite dizilimi ve diz biyomekaniğine ilişkin radyolojik parametrelerin TDA sonrası fiziksel aktivite düzeyi ile olan ilişkisini analiz etmektir. Gereç ve Yöntemler: Tüm hastaların yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi (VKİ), eşlik eden hastalıkları, ASA skoru, yatış süresi ve takip süresi gibi demografik verileri kaydedilmiştir. Subjektif ağrı ve fonksiyonel değerlendirme için Visual Analog Skalası (VAS), Oxford Knee Score (OKS), Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC), Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS) ve Knee Society Score (KSS) skorları preoperatif ve postoperatif olarak uygulanmıştır. Alt ekstremite dizilimi, diz biyomekaniği ve patellar yükseklikle ilişkili radyolojik parametreler preoperatif ve postoperatif dönemde ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Objektif fiziksel aktivite düzeyi ve günlük enerji tüketimi ise akselerometre cihazı ile değerlendirilmiştir. Bakılan tüm klinik ve radyolojik parametrelerin fiziksel aktivite düzeyi ve günlük enerji tüketimine olan etkileri araştırılmıştır. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 43 hastanın ameliyat sonrası dönemde ağrı skorlarının anlamlı düzeyde azaldığı (p<0,001) ve tüm fonksiyonel skorların anlamlı düzeyde arttığı (her biri için p<0,001) gösterilmiştir. Radyolojik analizde; postoperatif dönemde mekanik aks, Kalça-Diz-Ayak Bileği Açısı (HKA), Mekanik Lateral Distal Femoral Açı (mLDFA), Medial Proksimal Tibial Açı (MPTA), tibial slope, Distal Femoral Fleksiyon Açı (DFFA), Posterior Kondiler Offset (PCO) ve Diz Eklemi Uyum Açısı (JLCA) parametrelerinde anlamlı değişiklikler izlenmiştir. Ancak Anatomik Tibiofemoral Açı (aTFA), Anatomik Lateral Distal Femoral Açı (aLDFA) ve Diz Eklem Seviyesi Yüksekliği (JLH) değerlerinde ameliyat öncesi ve sonrası arasında anlamlı fark gözlenmemiştir. Patellar yükseklik açısından, İnsall-Salvati, modifiye İnsall-Salvati ve Blackburne-Peel indekslerinde (BPİ) anlamlı değişim izlenmemiş; Caton-Deschamps indeksinde (CDİ) ise istatistiksel olarak anlamlı ancak klinik olarak düşük düzeyde bir azalma saptanmıştır (p<0,05). Akselerometre verileri incelendiğinde, hastaların ortalama aktivite yüzdeleri; uyanık sedanter %79,17, hafif aktivite %15,6, orta-ileri düzey aktivite %4,79 olarak saptanmıştır. İstatistiksel analizler neticesinde, uyanık sedanter aktivite düzeyi ile postoperatif JLCA değeri arasında pozitif korelasyon (p=0,012, r=0,380), hafif düzey aktivite ile postoperatif JLCA değeri (p=0,032, r=-0,327) ve hem preoperatif (p=0,045, r=0,308) hem de postoperatif BPİ (p=0,042, r=0,311) arasında anlamlı korelasyon, orta-ileri düzey aktivite ile postoperatif aTFA değeri arasında anlamlı pozitif korelasyon (p=0,044, r=0,309) tespit edilmiştir. Buna karşılık, hastaların fiziksel aktivite düzeyi ile demografik değişkenler, preoperatif ve postoperatif ağrı ve fonksiyonel skorlar, diğer radyolojik parametreler ve patellar yükseklik indeksleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Çalışmamızda, TDA uygulanan hastalarda postoperatif dönemde fonksiyonel skorların anlamlı derecede yükseldiği ve ağrı düzeylerinin anlamlı şekilde azaldığı gösterilmiştir. Ancak bu durumun hastaların aktivite düzeyleri ile korele olmadığı görülmüştür. Yalnızca postoperatif JLCA, preoperatif ve postoperatif BPİ ve postoperatif aTFA değerlerinin, gonartroz hastalarının postoperatif aktivite düzeyleri ile korele olduğu, diğer tüm demografik, klinik, fonksiyonel ve radyolojik parametrelerin ise TDA sonrası aktivite düzeylerini etkilemediği saptanmıştır. TDA endikasyonu ve prognozunun belirlenmesinde bu parametreler göz önünde bulundurulmalıdır. Anahtar Kelimeler: Akselerometre, Fiziksel Aktivite, Fonksiyonel Skor, Total Diz Artroplastisi