Klinik Proteus mirabilis izolatlarında biyofilm aktivitesinin ve biyofilm oluşumundan sorumlu genlerin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM UNAT
Danışman: Tuğrul HOŞBUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş-Amaç: Proteus mirabilis, normal bağırsak florasında bulunan, idrar yolu, yara yeri, osteomyelit, göz, gastrointestinal sistem, solunum ve santral sinir sistemi enfeksiyonları gibi birçok hastalığın etkeni olduğu bilinen Gram-negatif bir bakteridir. Bu patojen, ürettiği biyofilm yapısı ile antibiyotik ve konak bağışıklık etkilerine karşı korunmakta ve kronik enfeksiyonlar oluşturabilmektedir. Biyofilm yapısının oluşumuna bakteriye ait çeşitli virülans faktörlerinin (üreaz, kapsül, fimbriya, metalloproteaz, flagella, hemolizin, metalloforlar) katkıda bulunabildiği bilinmektedir. Bu çalışmada idrar yolu ve yara yeri enfeksiyonlarından izole edilen P. mirabilis izolatlarının biyofilm oluşturma kapasiteleri ile virülans genlerinin varlığı arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu sayede, P. mirabilis'e bağlı enfeksiyonlara karşı daha etkili tedavi yöntemlerinin ve uzun vadeli stratejilerin geliştirilmesine olanak tanınacaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Laboratuvarı'nda Ocak 2021- Mart 2023 tarihleri arasında idrar ve yara örneklerinden izole edilen ve stok kültür koleksiyonunda yer alan 76 adet P. mirabilis izolatı dahil edilmiştir. İzolatların tanımlanması MALDI-TOF MS (Matriks Destekli Lazer Desorpsiyon İyonizasyon-Uçuş Zamanı Kütle Spektrometrisi, Bruker Daltonics, Almanya) cihazı ile gerçekleştirilmiştir. İzolatların antibiyotik duyarlılık testleri VITEK®2 Compact (bioMérieux, Fransa) ile Avrupa Antimikrobiyal Duyarlılık Testi Komitesi (EUCAST) yönergelerine göre incelenmiştir. İzolatların biyofilm oluşturma kapasiteleri kristal viyole mikrotitre plak yöntemi kullanılarak ölçülmüştür. İzolatlarda virülans genlerinin (ureC, ireA, zapA, rsbA, flaA, atfA, pmfA, ucaA ve hpmA) varlığı, ilgili gen bölgelerini hedef alan primerlerin kullanıldığı polimeraz zincir reaksiyonları ile araştırılmıştır. Bulgular: Yara örneklerinden elde edilen P. mirabilis izolatlarında idrar izolatlarına göre ampisilin, amoksisilin-klavulanat, sefriakson, sefepim ve siprofloksasine karşı anlamlı olarak daha yüksek düzeyde direnç saptanmıştır (p 0,05). Karbapenemlere duyarlı ve orta duyarlı izolatlarda rsbA geni (%100), trimetoprim-sülfametoksazol (TMP-SXT) dirençli izolatlarda ise pmfA (%100) ve hpmA (%100) genleri anlamlı olarak daha sık tespit edilmiştir (p<0.05). İdrar ve yara izolatlarında sırasıyla %58,5 ve %45,7 oranında zayıf, %36,6 ve %20 oranında orta ve %4,9 ve %34,3 oranında güçlü düzeyde biyofilm üretimi saptanmıştır. Yara izolatlarının anlamlı olarak daha güçlü düzeyde biyofilm oluşturduğu tespit edilmiştir (p=0,004). İdrar örneği alınan hastaların ise %24,4'ünün kateterize edildiği ve kateterize edilen hastaların %80'inin orta ve güçlü düzeyde biyofilm oluşturduğu tespit edilmiştir. Tüm izolatlar arasında orta ve güçlü düzey biyofilm üreticilerinde, zayıf düzey biyofilm üreticilerine kıyasla zapA, atfA, pmfA ve ucaA genleri anlamlı olarak daha sık tespit edilmiştir (p<0,05). Orta-güçlü düzey biyofilm üreticilerinde zayıf düzey üreticilere göre siprofloksasin ve TMP-SXT direncinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç: P. mirabilis'e bağlı enfeksiyonlarda ampirik tedavide kullanılan antibiyotiklere karşı direnç hızla artmaktadır. Özellikle yara yeri enfeksiyonları ve kateter ile ilişkili idrar yolu enfeksiyonlarında biyofilm oluşumu, tedavi sürecini oldukça karmaşık hale gelmektedir. Bu noktada, P. mirabilis'in virülans genlerinin biyofilm üretimi üzerindeki etkilerinin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi, antibiyotik tedavisine dirençli biyofilm yapısını hedef alan yeni tedavi stratejilerinin geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Proteus mirabilis, virülans faktörleri, biyofilm, antibiyotik direnci