İnsan dermal fibroblastlarına nitrojen mustard ve 2-kloroetil etil sülfür maruziyetinin metabolomik değerlendirmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIBBİ KBRN ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERDİM SERTOĞLU
Danışman: Levent KENAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İki farklı blister ajanı, nitrojen mustard (bis(2-kloroetil)metilamin, HN2) ve 2-kloroetil etil sülfür (CEES), kullanılarak geliştirilen insan dermal fibroblast hücre hattı modelinde IC50 dozlarına 24 ve 48 saat süreyle maruz kalınması ile gelişen metabolik değişiklikleri ve bu süreçlerin ürünü olarak ortaya çıkan metabolom verilerinin değerlendirilmesi ve karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Belirlenen IC50 düzeyleri üzerinden 24. ve 48. saatlerdeki kontrol, HN2 maruziyet ve CEES maruziyet grupları olmak üzere altışar örnekten oluşan toplam altı farklı grup oluşturularak GC-MS ile 125 metabolit için metabolomik analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, temel bileşenler analizi ve kısmi en küçük kareler analizi (PLS-DA) yöntemleri ile değerlendirilerek grupların farklılığı gösterilmiştir. Devamında farklılaştırmaya neden olan metabolitlerin bulunması için 'variable important in project' grafiklerinden yararlanılmıştır. En son olarak yolak analizleri yapılmış ve fenotipte en çok hangi yolakların değiştiği tespit edilmiştir. Bulgular: GC-MS ile değerlendirilen 125 metabolitin 70'inin düzeylerinde istatistiksel anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir (p0.05). Anlamlı veriler için p0.01 (-log10 ölçeğinde 2) alındığında 14 metabolitin (miristik asit, liksosilamin, D-tagatoz, gliserol, ribonolakton, fosfoserin, oleik asit, palmitoleik asit, pektin, mannitol, alloz, Ofosfoetanolamin, 5-aminopentanoik asit, putresin) artış yönünde değişim gösterirken diğer 14'ünün ise azaldığı (glukonolakton, lizin, sedoheptüloz, 2-keto-L-glukonat, eritroz, metil beta-D-glukopiranosid, ornitin, 4-hidroksikinolin, serin, l-sistein, αketoizovalerik asit, laktik asit, ribitol, pantotenik asit) tespit edilmiştir. Sonuç: Özellikle CEES 48. saat metabolom sonuçlarının belirgin olarak ayrıştığı gözlenmiştir. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında anlamlı metabolitlerin glikolizpentoz fosfat yolağı; pantotenik asit-CoA sentez yolakları; miristik, palmitoleic, oleic asit üzerinden PPARα sistemi gibi hücre canlılığın korunmasında büyük önem taşıyan ana metabolik yolaklarda rol oynayan önemli ara ürünler oldukları belirlenmiştir.