Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran tip 2 diyabet hastalarının hastalığı kabulü ve öz yönetiminin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABİD SAMED ÖZEROL
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tip 2 Diabetes Mellitus tanısı almış yetişkin (18 yaş ve üzeri) hastalarda hastalık kabul düzeyi ve öz yönetim düzeylerinin belirlenmesi, bu iki değişken arasındaki ilişkinin ve bu değişkenlere sosyodemografik özelliklerin etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız, Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran hastaları kapsayan kesitsel tip tanımlayıcı bir çalışmadır. Yapılan güç analizinde evreni belli olmayan örneklem hesabı kullanılarak %95 güven aralığında ve diyabet prevalansı %50 kabul edilerek en az 384 kişiye ulaşılması gerektiği bulunmuştur. Araştırmaya dahil edilen kriterleri karşılayan toplamda 412 hasta, çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Diyabete yönelik değerlendirme yapmak amacıyla sosyodemografik form, hastalık kabul ölçeği ve diyabetli hastalar için kullanılan diyabet öz yönetim ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiş ve tüm analizlerde p değeri <0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 236'sı (%57,3) kadın ve 176'sı (%42,7) erkek olmak üzere toplam 412 hasta dahil edilmiş olup yaş ortalamaları 61,6±12,8 yıldır. Hastaların %91'i evli, %44,4'ü ev hanımı, %32,8'i emekli. Hastaların %45,1'inin geliri giderinden az, %45,4'ünün geliri giderine eşittir. Hastaların %17'si sigara içiyor. Hastaların %34,5'i fiziksel aktivite yapmaktadır. Hastaların %44,2'sinin diyabet tanı süresi 10 yıldan fazladır. Hastaların %64,1'i oral antidiyabetik ilaç, %9,7'si insülin kullanmaktadır. Hastaların %78,6'sı son bir yılda hastaneye başvurmuş ve %5,8'i hastanede yatmıştır. Hastaların 324'ünde (%78,6) ek hastalık bulunmaktadır. Hastaların 254'ü (%61,7) diyabet eğitimi almıştır. Hastaların 293'ü (%71,1) şeker hastalığı ile alakalı diyet uygulamaktadır. Hastaların 93'ünde (%22,6) diyabete bağlı komplikasyon gelişmiştir. Hastaların hastalık kabul ölçeği puan ortalaması 26,6±8,1 iken Tip 2 diyabet öz yönetim ölçeği toplam puanı 61,6±12,4 ve alt boyutlarından sağlıklı yaşam biçimi davranışları puanı 38,4±7,3 olarak, kan şekeri yönetimi puanı 12,7±3,8 olarak ve sağlık hizmetleri kullanımı puanı ise 10,5±4,0 olarak hesaplanmıştır. Erkek (p=0,004), lise ve üzeri eğitim alan (p=0,002), emekli (p=0,001), fiziksel aktivite yapan (p<0,001), tedavi olarak OAD ilaç kullanan (p=0,010), hastaneye düzenli başvuran (p=0,013), hastaneye yatışı olmayan (p=0,002), diyet yapan (p<0,001), komplikasyon gelişmeyen (p<0,001), grip (p=0,017) ve pnömokok (p<0,001) aşısı yaptıran hastaların HKÖ'den aldıkları puanlar yüksek tespit edilmiştir. Erkek (p= 0,011), bekar (p= 0,015), lise ve üzeri eğitim almış (p <0,001), emekli veya çalışan (p=0,002), fiziksel aktivite yapan (p <0,001), ek kronik hastalığı bulunmayan (p= 0,006), diyabet konusunda eğitim alan (p<0,001), hastaneye düzenli başvuran (p <0,001), grip (p<0,001) ve pnömokok (p<0,001) aşılaması yaptıran, diyet uygulayan (p <0,001) hastaların diyabet öz yönetim ölçeği toplam puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Erkek hastaların sağlıklı yaşam biçimi davranışları (p=0,033) ve kan şekeri yönetimi (p=0,005) alt boyutlarından daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Bekar hastaların sağlıklı yaşam biçimi davranışları (p=0,002) alt boyutunda daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Hastalık kabul ölçeği ile diyabet öz yönetim ölçeğinin tüm alt boyutları arasında pozitif anlamlı korelasyon tespit edilmiştir (r=0,448, p=,000). Sonuç: Diyabetli hastaların hastalığı kabul etmesi, hastalık yönetiminde önemli bir role sahiptir. Diyabeti kabul eden ve yaşamlarını bu gerçeklik üzerine şekillendiren, düzenli diyet programlarına uyan, düzenli fiziksel aktivite yapan ve bilgi birikimini sürekli olarak artıran hastalarda öz yönetimin daha etkili olduğunu belirledik. Bu süreç sadece hekim, hemşire veya beslenme uzmanı gibi bireylerin değil, bir ekip işi olarak ele alınmalıdır. Bu süreçte, aile hekimlerinin liderliği ve koordinasyonu, sağlık hizmetlerinin etkin ve sürdürülebilir bir şekilde sunulmasını sağlamak için kritik bir rol oynamaktadır. Anahtar Kelimeler: Tip 2 diyabet, hastalık kabulü, hastalık kabul ölçeği, öz yönetim, öz yönetim ölçeği