Obezite merkezinde izlenen ve aile hekimliği polikliniğine başvuran obezitesi olan hastaların kanser tarama programlarına katılım durumunun karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEZGİN TÜRKOĞLU
Danışman: Mehmet ÖZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Günümüz toplumunda sağlık sorunları arasında kronik hastalıklar çok önemli bir yere sahiptir. Dünyada ve bizim toplumumuzda son yıllarda en çok öne çıkan ve sigara ile birlikte önlenebilir ölümlere en çok yol açan sağlık sorunu obezitedir. Obezite birçok hastalığa sebep olmakta, sağlık harcamalarını da artırmaktadır. Başta tip 2 diyabet ve prediyabet olmak üzere kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon (HT), hiperlipidemi (HL), serebrovasküler hastalık, çeşitli kanserler, obstrüktif uyku-apne sendromu, non-alkolik karaciğer yağlanması, gastroözofageal reflü hastalığı, safra yolları hastalığı, polikistik over sendromu, infertilite, osteoartroz ve depresyon gibi pek çok sağlık sorununa yol açmaktadır. Obezite ile ilişkili önemli bir sağlık sorunu ise obezitenin bazı kanserler için risk faktörü olmasıdır. Bu kanserler arasında özofagus, erkeklerde kolon, pankreas, kadınlarda postmenapozal meme, endometrium ve renal kanserler vardır. Bununla birlikte obezitesi olan bireylerin kanser taramalarına katılım konusunda bazı engelleri vardır. Obezitenin ülkemiz sağlık sorunları arasındaki önemi ve artan prevalansı nedeniyle son yıllarda obezite ile mücadeleye çok önem verilmiş, bu amaçla ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşları bünyesinde obezite merkezleri açılmıştır. Bu çalışma ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi (EAH) Aile Hekimliği polikliniklerine çeşitli nedenlerle başvuran obezitesi olan ve yine Antalya EAH Obezite Merkezi'nde (OM) izlenen obezitesi olan hastalara ulusal kanser taramaları hakkında bilgi verilmiş, daha sonra bu iki grubun kanser tarama programlarına katılım durumu karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada Antalya EAH OM'de izlenen hastaların kanser tarama programlarına katılım bakımından olumlu sağlık davranışı geliştirip geliştirmediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Hastalara kanser taramaları hakkında bilgi vermek ise ikincil amaç olarak belirlenmiştir. Yöntem: Çalışmaya dahil edilen hastalar, obezitesi olan daha önce malignite tanısı almamış olan, 18 yaşından büyük, gebe olmayan kişilerden oluşmaktadır. Bu koşulları taşıyan OM'de izlenen 185, polikliniğe başvuran 191 hasta olmak üzere toplam 376 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalara kanser taramaları yaptırma durumlarını belirlemeye yönelik sorular araştırmacı tarafından yüz yüze görüşülerek soruldu ve yanıtlar kaydedildi. Hastaların boy, vücut ağırlığı, bel çevresi ve kalça çevresi ölçümleri araştırmacı tarafından yapıldı ve beden kitle indeksleri (BKİ) hesaplandı, sonuçlar araştırma formuna kaydedildi. Arkasından hastalara obezite ile ilişkili kanser riskleri hakkında ayrıntılı bilgi verilerek eksik olan kanser taramalarını yaptırmaları için uygun yönlendirmeler yapıldı ve hazırlanan broşür verildi. En az üç ay sonra hastalara telefonla ulaşılarak ulusal kanser tarama programında yer alan taramaları yaptırma durumları ve antropometrik ölçümleri öğrenildi, yanıtları araştırma formuna not edildi; iki grup arasındaki farklılıklar incelendi. Bulgular: Çalışmanın başlangıcında kanser taramalarına katılım durumu değerlendirilen toplam 376 hastanın 254'ü (%67,6) daha önce kanser taraması yaptırmıştır. OM'de izlenen 185 hastanın 144'ü (%77,8) polikliniğe başvuran 191 hastanın 110'u (%57,6) daha önce kanser taraması yaptırmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Eğitim sonrası kanser taramalarına katılım durumu değerlendirilmiştir. Buna göre toplam 376 hastanın 241'i (%64,1); OM'de izlenen hastaların 146'sı (%78,9), polikliniğe başvuran hastaların 95'i (%49,7) eğitim sonrası kanser taraması yaptırmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Kanser taraması yaptırması gereken hastaların eğitim öncesi ve sonrası kanser taraması yaptırma durumu değerlendirildiğinde taramayı hiç yaptırmayanlar ile eğitim öncesi yaptıranlar poliklinik grubunda yüksekken, taramayı eğitim öncesi ve eğitim sonrası yaptıranlar OM'de izlenen hastalarda daha yüksek tespit edildi; aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,001). Kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yapması gereken hastaların eğitim öncesi ve sonrası KKMM yapma davranışları incelendiğinde meme muayenesini hiç yapmayanlar; poliklinik grubunda 33 (%24,8) kişi iken, OM'de izlenen 24 (%13,8) kişidir. Eğitim sonrası KKMM yapanlar ise OM'de izlenenlerde 61 (%35,1) kişi iken poliklinik grubunda 29 (%21,8) kişidir; iki grup arasında anlamlı fark belirlenmiştir (p=0,005). Hastaların antropometrik ölçümlerindeki fark gruplara göre karşılaştırıldığında medyan BKİ, OM'de izlenenlerde 2,44 kg/m2 azalmışken poliklinik grubunda 0,68 kg/m2 azalmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Kanser taraması yaptırması gereken hastalarda eğitim sonrası en az bir kanser taraması yaptırma durumunu bağımsız olarak etkileyen faktörleri belirlemek için yapılan çok değişkenli lojistik regresyon analizi sonucunda, kadın olma (OR: 68,697; %95 CI: 9,01-523,761; p<0,001), OM'de izleniyor olma (OR: 2,353; %95 CI: 1,248-4,437; p=0,008) ve kentsel bölgede yaşamanın (OR: 2,507; %95 CI: 1,019-6,166; p=0,045) eğitim sonrası kanser tarama yaptırma durumunu olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmada OM'de izlenen obez hastaların, polikliniğe başvuran obez hastalara göre verilen eğitim sonrası kanser taramalarına uyumunun ve farkındalığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda OM'de izlenen hastaların kilo vermede polikliniğe başvuran obez hastalara göre daha başarılı olduğu saptanmıştır. Buna göre davranışçı tedaviyle sağlıklı yaşam tarzını benimsetmeyi amaçlayan obezite merkezlerinin sağlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik önemli bir işlevi olduğu söylenebilir.