Ortopedik engelli kadınlarda üriner inkontinansa yönelik verilen sağlık inanç modeline dayalı çevrimiçi eğitim programının etkinliğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAVVA ÖZDEMİR
Danışman: Gülşah KÖK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, ortopedik engelli kadınlarda üriner inkontinansa yönelik verilen sağlık inanç modeline dayalı çevrimiçi eğitim programının etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla yarı deneysel tasarımda planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Yarı-deneysel tasarımda planlanan bu çalışma, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Engelli Danışma ve Koordinasyon biriminde Nisan 2024-Eylül 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini ortopedik engeli olan 46 kadın oluşturmuştur. Araştırmanın uygulama aşamaları; eğitim öncesi, eğitim sonrası ve üçüncü ay izlemi olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik sağlık inanç modeline dayalı beş oturumdan oluşan çevrimiçi eğitim programı araştırmacılar tarafından düzenlenmiştir. Araştırmanın verileri; eğitim öncesinde "Tanıtıcı özelliklere ilişkin form", "Üriner inkontinansa yönelik kısa bilgi değerlendirme formu", "Üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik bireye özgü davranış değişikliği değerlendirme formu", "Üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik sağlık inanç ölçeği" ve "Uluslararası idrar kaçırma ile ilgili konsültasyon formu", eğitim sonrasında; "Üriner inkontinansa yönelik kısa bilgi değerlendirme formu", "Eğitime yönelik genel memnuniyet değerlendirme formu" ve "Eğitim içeriğine yönelik kazanım değerlendirme formu" ve izlem sonrasında "Üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik sağlık inanç ölçeği", "Uluslararası idrar kaçırma ile ilgili konsültasyon formu" ve "Üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik bireye özgü davranış değişikliği değerlendirme formu" ile toplanmıştır. Veriler SPSS 26.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan ortopedik engelli kadınların engellilik düzeyleri %73,9'u sadece tekerlekli sandalye kullananlar olduğunu, %26,1'inin ise baston/değnek yardımıyla hareket ettiğini göstermiştir. Üriner inkontinansa yönelik bilgi değerlendirmeleri ve puan ortalamaları eğitim öncesi döneme göre eğitim sonrası dönemde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Katılımcıların sağlık inanç modeline dayalı gerçekleştirilen eğitimden memnun olma durumlarının çok yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim öncesinde ölçekten alınan toplam ICQSF puan ortalamasının 10,50±6,18 iken, izlem sonrasında ise 5,33±2,56 olduğu ve verilen eğitimin izlem sonrasında eğitim öncesi döneme göre istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olduğu tespit edilmiştir (p<0,001). Katılımcıların üriner inkontinans ve kegel egzersizlerine yönelik sağlık inanç ölçeğinden aldıkları puanlar değerlendirildiğinde, eğitim öncesi ve izlem sonrasındaki ciddiyet algısı, sağlık motivasyonu, kegel egzersizi yarar algısı, kegel egzersizi engel algısı ve öz etkililik puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç: Sağlık inanç modeli temelli üriner inkontinans semptomlarından korunmaya yönelik verilen çevrimiçi eğitimin, ortopedik engelli kadınların üriner inkontinans semptom yaşama durumları ile üriner inkontinansa yönelik yaşam kalitelerine olumlu yönde etki ettiği; üriner inkontinansa ve kegel egzersizleri konusunda sağlık inançlarını olumlu yönde geliştirdiği belirlenmiştir. Hemşirelerin, ortopedik engelli kadınlarda kalıcı davranış değişikliklerini teşvik etmek, üriner inkontinans semptomlarını önlemek ve sağlığı koruyucu davranışları geliştirmek amacıyla eğitimler planlaması önerilmektedir. Planlanan eğitimlerde motivasyonu artırmak için başarı hikayeleri ve düzenli hatırlatmalar gibi güçlendirici unsurların eğitim sürecine dahil edilmesi ve üriner inkontinansa yönelik hemşirelik uygulamalarında kanıta dayalı stratejiler geliştirilmesi de önem taşımaktadır. Anahtar kelimeler: Ortopedik Engelli, Kadın, Üriner İnkontinans, Sağlık İnanç Modeli, Çevrimiçi Eğitim