Cezaevi ortamının, nikotin bağımlılık düzeyi üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UFUK MAHMUT BİLGİLİSOY
Danışman: Ayfer ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Cezaevi popülasyonunda sigara kullanımı genel topluma göre 2-3 kat daha fazladır ve bu hem mahkum hem de toplum sağlığı için ciddi bir sorundur. Bu çalışmada, cezaevi ortamının mahkumların nikotin bağımlılık düzeyine etkisi ve cezaevine giriş sonrası bağımlılıktaki değişim prospektif olarak değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Gereç ve Yöntem: Bu prospektif gözlemsel çalışma, 3 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda Ocak-Mayıs 2025 arasında yürütülmüştür. Çalışmaya, cezaevine yeni giriş yapan, halen sigara içen ve 18 yaş üstü 169 erkek mahkum dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, sigara kullanım öyküsü formu ve Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) cezaevine girişte ve 3 ay sonra uygulanmıştır. 129 mahkum 3 aylık takibi tamamlamıştır. Analizlerde paired t-test, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve Spearman korelasyon testi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 33,5±11 yıl, %43,7'si 25-34 yaş grubundadır. Ortalama sigara içme süresi 16,4±11,8 yıl, günlük tüketim 20,9±10,4 adet, başlama yaşı 16,8±5,3 yıldır. FNBT skorları cezaevine girişte 5,86±2,8 iken, 3 ay sonunda 4,82±2,5'e düşmüştür (p<0,001). Bu 1,04 puanlık azalma istatistiksel olarak anlamlı ve etki büyüklüğü orta düzeydedir (Cohen's d=-0,38). Mahkumların %55,8'inde skor azalmış, %26,4'ünde artmış, %17,8'inde değişmemiştir. "Çok Yüksek Bağımlılık" oranı %35,7'den %20,2'ye gerilemiştir (p<0,001). Hiçbir sosyodemografik faktör FNBT değişimini anlamlı şekilde etkilememiştir. Sonuç: Cezaevi ortamı nikotin bağımlılığını anlamlı şekilde azaltmaktadır ve bu etki sosyodemografik özelliklerden bağımsızdır. Azalma, özellikle çok yüksek bağımlılığı olan mahkumlarda daha belirgindir. Ekonomik kısıtlamalar, yapısal düzenlemeler ve sosyal çevre değişimi bu etkiye aracılık etmektedir. Cezaevlerinde kanıta dayalı tütün kontrol programları ve yüksek tüketimli mahkumlara özel müdahaleler önerilmektedir. Bu çalışma, bilgilerimize göre, Türkiye'de cezaevi popülasyonunda nikotin bağımlılığına dair ilk prospektif çalışmalardan biri olup, gelecek araştırmalar ve cezaevi sağlık politikaları için önemli bir temel sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Cezaevi, Mahkum Sağlık Hizmetleri, Erkek Mahkumlar, Tütün Bağımlılığı, Sigara Bağımlılığı, Fagerström Testi, Nikotin Bağımlılığı