Prenatal tarama ve tanı testlerine yönelik verilen danışmanlık hizmetinin gebelerin karar vermede çatışma, karardan emin olma, anksiyete düzeyleri ve testlere ilişkin tutumlarına etkisinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İLKNUR YEŞİLÇINAR

Danışman: Gülten GÜVENÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, prenatal tarama ve tanı testlerine yönelik verilen danışmanlık hizmetinin gebelerin karar vermede çatışma, karardan emin olma, anksiyete düzeyleri ve testlere ilişkin tutumlarına etkisinin belirlenmesidir. Bu prospektif randomize kontrollü çalışma Haziran 2017–Mart 2018 tarihleri arasında Sağlık Bakanlığı Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı'nda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 8-11. gebelik haftaları arasında prenatal tarama ya da tanı testi yaptırmak için başvuran müdahale grubunda 112 ve kontrol grubunda 98 olmak üzere toplam 210 gebe oluşturmuştur. Araştırma verileri; Tanıtıcı Özellikler Veri Toplama Formu, Karar Vermede Çatışma Ölçeği (KVÇÖ), Karardan Emin Olma Ölçeği (KEOÖ), Spielberg Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (STAI I-II), Prenatal Tarama ve Tanı Testlerine Yönelik Bilgi Değerlendirme Formu, Prenatal Danışmanlık Memnuniyet Değerlendirme Formu, Karar Memnuniyeti Değerlendirme Formu ve Prenatal Tarama ve Tanı Testi Tutum Değerlendirme Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. İki aşamalı olarak yürütülen çalışmada, ilk olarak tarama testi yaptıracak olan gebelerin verileri prenatal genetik tarama testi yaptırmadan önce ve sonra toplanmıştır. Tarama testi sonuçlarının alınmasını takiben gebelerden tekrar veri toplanarak veriler değerlendirilmiştir. Müdahale grubuna alınan 112 gebeye tarama testi yaptırmadan önce prenatal tarama ve tanı testlerine yönelik danışmanlık yapılmıştır. Kontrol grubuna alınan 98 gebeye rutin klinik bilgilendirme yapılmıştır. Her iki gruba aynı zamanlarda ön test ve son test yapılmıştır. İkinci aşamada ise, tanı testi yaptıran gebeler değerlendirilmiştir. Müdahale grubunda tanı testi yaptıran 31 gebeye tanı testi öncesinde danışmanlık verilmiştir, kontrol grubunda tanı testi yaptıran 26 gebeye ise rutin klinik bilgilendirme yapılmıştır. Veriler tanı testi öncesi ve sonrasında belirtilen veri toplama araçları ile veri toplanmıştır. Elde edilen veriler frekans, yüzde hesaplamaları ki-kare testi, Bağımlı ve Bağımsız gruplarda t testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Tarama testi yaptıran gebelerde müdahale ve kontrol grupları arasında STAI-I (t=-7.964, p<0.001), KVÇÖ (t=-7.141, p<0.001), KEOÖ (t=-13.313, p<0.001), ve testlere yönelik tutumları (t=7.164, p<0.001) puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Tanı testi yaptıran gebelerde tanı testi sonrasında STAI-I (t=-3.119, p=0.003), KVÇÖ (t=-7.141, p<0.001), KEOÖ (t=-3.640, p=0.001) ve testlere yönelik tutum (t=3.304, p=0.002) puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Prenatal tarama ve tanı testlerine yönelik verilen danışmanlık hizmetinin; gebelerin anksiyete düzeyleri ve karar çatışması yaşama durumlarını azalttığı, prenatal tarama ve tanı testlerine yönelik tutumlarını olumlu etkilediği, bilgi düzeylerini, karardan emin olmalarını ve karar memnuniyetlerini artırmada olumlu etkisi olduğu belirlenmiştir. Buna göre prenatal genetik tarama ve tanı testleri yaptıracak gebelere danışmanlık verilmesi önerilmektedir.