Unutkanlık şikayetiyle başvuran hastaların Mini-Cog test skoru ile sosyodemografik özellikleri, günlük yaşam aktiviteleri, duygu durumları, uyku bozuklukları ve laboratuvar parametreleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA GÖKMEN
Danışman: Zuhal Aydan SAĞLAM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bilişsel fonksiyonlar, çeşitli zihinsel süreçlerin bütününü oluşturur ve bu alanlardaki bozulmalar hafif düzeyden demansa kadar değişebilir. Bu bozulmalar; yaş, genetik yatkınlık gibi değiştirilemez ve yaşam tarzı, eğitim düzeyi gibi değiştirilebilir birçok risk faktöründen etkilenebilir. Bu çalışma, unutkanlık şikâyetiyle başvuran 45 yaş ve üzeri bireylerde olası bilişsel bozulma nedenlerini ve ilişkili risk faktörlerini belirlemeyi, ayrıca bu etmenler arasındaki ilişkileri analiz ederek tanı ve tedavi sürecine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Polikliniği'ne 01.12.2024–31.01.2025 tarihleri arasında unutkanlık şikâyetiyle başvuran, 45 yaş ve üzeri bireylerin katılımıyla gerçekleştirilen tek merkezli, kesitsel ve alt analizleri içeren bir araştırmadır. Katılımcılara Mini-Cog testi uygulanmış; ardından sosyodemografik, sosyoekonomik, kişisel ve ailesel sağlık öyküsü ile yaşam tarzı vb. verilerini içeren bilgi formu doldurulmuştur. Geriatrik Depresyon Ölçeği, Epworth Uykululuk Ölçeği ve Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği uygulanmış ve skorları kaydedilmiştir. Son üç ayda yapılmış laboratuvar parametreleri (TSH, T4, D vitamini, açlık kan şekeri, HbA1c, lipid profili, B12, HGB, HCT, RBC, WBC, EO, PLT) kaydedilmiş ve Mini-Cog skorları ile karşılaştırılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 27.0 programı kullanılarak T testi, Mann-Whitney U, Ki-Kare, Fisher Exact ve Fisher Freeman Halton testleri ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 170 hasta katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 63,25±9,1 yıl, çoğunluğu kadın (%72,35), evli (%80,59) ve ilkokul mezunudur (%55,88). Sosyoekonomik olarak büyük bir kısmı kiracı değildir, tatile çıkmamakta ve araç sahibi olmamakla birlikte akıllı telefon kullanmaktadır. Günlük yaşam alışkanlıklarında sosyal medya ve trafikte geçirilen süre düşüktür; hobisi olmayanların oranı %60, düzenli kitap okumayanlar ise %78,82'dir.Katılımcıların çoğu sigara (%72,35) ve alkol (%97,06) kullanmamakta; kafein tüketimi düşük düzeydedir. Fiziksel aktivite düzeyleri orta yoğunluktadır ve özel beslenme alışkanlıkları yoktur. En sık bildirilen kronik hastalık hipertansiyondur (%51,18). Katılımcıların çoğu ameliyat geçirmiş (%78,24), ancak diğer kronik hastalık oranları düşüktür. Çoğu birey sık kâbus görmediğini ve uykuda istemsiz hareket yaşamadığını belirtmiştir. Aile öyküsü bakımından %57,06'sında nörolojik hastalık, %35,88'inde demans ve %19,41'inde psikiyatrik hastalık geçmişi bildirilmiştir. Görme problemi yaygın (%91,76) olmasına rağmen işitme kaybı ve kafa travması öyküsü daha az sıklıktadır. Laboratuvar verilerinde, RBC (4,64x10¹²/L), HGB (13,27 g/dL), HCT (%40,49), PLT (252,79x10⁹/L), TSH (2,33 mIU/L), HDL (56 mg/dL) normal dağılım göstermekte; diğer biyokimyasal parametreler ise normal dağılmamaktadır. Mini-Cog testi sonucunda katılımcıların %68,24'ünde bilişsel bozulma saptanmıştır. Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği'ne göre %98,82'si bağımsız yaşam sürdürmektedir. Epworth Uykululuk Ölçeği'ne göre %88,24'te uykululuk düzeyi normaldir. Geriatrik Depresyon Ölçeği sonuçlarına göre katılımcıların %40'ı hafif depresif semptomlar göstermektedir. Mini-Cog testi ile bilişsel bozulma durumu arasında yaş, eğitim düzeyi, çocuk ve kardeş sayısı açısından anlamlı ilişkiler bulunmuştur (p 0,05). Hobisi olmayan, kitap okumayan ve düşük düzeyde fiziksel aktiviteye sahip bireylerde bilişsel bozulma oranı daha yüksektir (p 0,05). Sonuç: Bu çalışmada yaş, eğitim düzeyi, çocuk ve kardeş sayısı, hobi edinme, kitap okuma, fiziksel aktivite, doktora başvuru öyküsü ile bilişsel işlevler arasında anlamlı ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bulgular, bilişsel değerlendirmelerde laboratuvar parametrelerine ek olarak sosyal, psikolojik ve fonksiyonel durumların da bütüncül biçimde ele alınması gerektiğini göstermektedir. Erken tanıya yönelik taramaların yaygınlaştırılması ve gelecek çalışmalarda daha geniş, çeşitli örneklemlerle ve uzunlamasına tasarımlarla nedensel ilişkilerin ayrıntılı şekilde araştırılması faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Unutkanlık, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Duygu Durum, Uyku Bozuklukları, Laboratuvar Parametreleri