Ebeveynleri bipolar bozukluk tanılı ergenlerin çocukluk çağı travması, intihar olasılığı, psikolojik sağlamlık ve bipolar prodrom belirti düzeyi açısından incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM KARACA
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Bipolar bozukluğun (BB) erken dönemde tanınmasına yönelik biyolojik ve psikososyal risk göstergelerinin belirlenmesi amacıyla, BB tanılı ebeveyn çocukları ile yapılan klinik, nörogelişimsel ve çevresel etkenlerin bir arada incelendiği çalışmalar giderek önem kazanmaktadır. Ailevi yatkınlık, BB'nin erken yaşta başlaması konusundaki belirleyicilerden biri olmakla birlikte, çocukluk çağı travmaları, intihar ile ilişkili bilişsel-duygusal kırılganlıklar ve prodromal belirtiler de hastalığın gelişimsel seyrinde kritik rol oynayabilmektedir. BB tanılı ebeveynlerin çocuklarında gözlenen psikopatolojik örüntülerin erken dönemde tanımlanması, bu yüksek risk grubunda duygudurum bozukluklarının ortaya çıkışına zemin hazırlayan davranışsal, bilişsel ve çevresel mekanizmaların anlaşılmasına katkı sağlayarak hem klinik izlemin hem de önleyici müdahalelerin yönlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma, BB tanılı ebeveynlerin çocuklarında; çocukluk çağı travması, intihar olasılığı, psikolojik sağlamlık ve prodromal belirtilerin birlikte değerlendirilmesini ve erken dönemde BB ile ilişkili olabilecek davranışsal ve psikososyal belirleyiciler açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırmaya, Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştıma Hastanesi ve bu hastaneye bağlı Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinden remisyonda bipolar bozukluk tanısı ile takipli ebeveynlerin 12–18 yaş 48 çocuğu ile ebeveynlerinde herhangi bir duygudurum ya da psikotik bozukluk tanısı bulunmayan, yaş, cinsiyet ve demografik özellikler açısından eşleştirilmiş 48 ergen dahil edilmiştir. Tanısal değerlendirme Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) ile yapılmıştır. Her iki gruba da Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (CTQ), İntihar Olasılığı Ölçeği (İOÖ), Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (ÇGPSÖ) ve Bipolar Prodrom Belirti Tarama Ölçeği (BPSS) uygulanmıştır. Grup farklılıkları ve değişkenler arası ilişkiler uygun istatistiksel testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: BB tanılı ebeveyn çocuklarında majör depresif bozukluk tanısı alma oranı kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksektir. Prodromal belirti sıklığı vaka grubunda artmış olup, belirti şiddeti açısından gruplar arasında fark saptanmamıştır. İOÖ'nün tüm alt boyut ve toplam puanları vaka grubunda anlamlı olarak daha yüksektir. CTQ toplam puanı ile duygusal istismar, duygusal ihmal ve fiziksel ihmal alt boyut puanları da vaka grubunda belirgin biçimde yüksektir. Psikolojik sağlamlık düzeyi ise kontrol grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Korelasyon analizleri, vaka grubunun CTQ ve İOÖ toplam puanlarının BPSS puanları ile pozitif; ÇGPSÖ puanlarının ise bu değişkenlerle negatif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Sonuç: Bulgularımız, bipolar bozukluk tanılı ebeveynlerin çocuklarının, çocukluk çağı travmaları, intihar olasılığı, psikolojik sağlamlık ve prodromal belirtilerin sıklığı açısından kontrol grubuna göre riskli bir grup olduğunu ortaya koymaktadır. Bu dört alanın aynı örneklemde bütüncül biçimde değerlendirilmesi, BB açısından risk altındaki gençlerin erken dönem psikososyal gereksinimlerinin anlaşılmasına katkı sağlamakta ve BB'nin erken fenotiplerinin tanımlanmasına yönelik gelecekteki araştırmalar için katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Bipolar Bozukluk, Bipolar bozukluk tanılı ebeveyn çocukları, çocukluk çağı travmaları, intihar olasılığı, prodromal belirtiler