Bipolar bozuklukta ödül sistemi, risk alma davranışı ve emosyonel çatışmanın endofenotip olarak incelenmesi

SERAP AKPINAR

Bipolar bozuklukta ödül sistemi, risk alma davranışı ve emosyonel çatışmanın endofenotip olarak incelenmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERAP AKPINAR

Danışman: Gülser ŞENSES DİNÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Çalışmamızda ebeveynlerinden en az biri Bipolar Bozukluk (BB) tanısı almış olan çocuklar yarı-yapılandırılmış klinik görüşme ile yüksek riskli (YR) ve çok yüksek riskli (ÇYR) olarak ayrılarak YR, ÇYR ve BB tanılı olgular sağlıklı kontrol grubu (SK) ile ödül sistemi, risk alma davranışı ve emosyonel çatışma çözümlemesi açısından karşılaştırılmıştır. Çalışmadaki temel amacımız BB açısından özellikle yüksek riskli çocuklarda ödül sistemi, risk alma davranışı ve emosyonel çatışma çözümlemesinin hastalığın erken dönemde tanınabilmesini sağlayacak bir endofenotip olarak kullanım potansiyelini saptamaktır. Yöntem: Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Çocuk Psikiyatri kliniğinde takipli, DSM-V'e göre BB tanılı 12-18 yaş arasındaki 25 genç dahil edilmiştir. Ankara Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniğinde takipli BB tanılı ebeveynlerin çocuklarından oluşan 12-18 yaş arasındaki olgular Bipolar Prodrom Semptom Skalası (BPSS) ile değerlendirilmiştir. BPSS sonucuna göre 24 olgu ÇYR, 32 olgu ise YR grubunu oluşturmuştur. Ankara Şehir Hastanesi Adölesan Kliniğine başvuran, diğer olgularla yaş, cinsiyet bakımından eşleştirilmiş, ebeveynlerinde ve kendisinde psikiyatrik bir hastalık bulunmayan 30 olgu SK grubunu oluşturmuştur. Tüm olgulara Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli-DSM-5-Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T), Young Mani Derecelendirme Ölçeği ve Sosyodemografik Bilgi Formu uygulanmıştır. Tüm katılımcılar Beck Depresyon Envanteri, Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 (BDÖ-11) ve Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Aktivasyon Sistemi (DİS/DAS) Ölçeği'ni doldurmuştur. Ayrıca tüm katılımcılara bilgisayar ortamında Yap/Yapma (Go/No-Go) Testi, Modifiye Balon Analog Risk Testi (M-BART), Iowa Kumar Testi (IKT) ve Emosyonel Stroop Testi (EST) uygulanmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS Statistics 25.0 paket programında yapılmıştır. p<0.05 için sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: SK grubu dışındaki 3 grupta en sık eşlik eden psikiyatrik komorbiditeler; Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Yıkıcı Duygudurum Düzenleyememe Bozukluğu, Anksiyete Bozukluğu ve Major Depresif Bozukluktur. YR, ÇYR ve BB olgularının BDÖ-11 toplam puanları SK grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. DİS/DAS ölçeği ödüle duyarlılık alt ölçeği YR, ÇYR ve BB olgularında SK grubuna göre anlamlı düzeyde yüksektir. DİS/DAS ölçeği eğlence arayışı alt ölçeği ÇYR ve BB olgularında SK grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. ÇYR grubunda M-BART toplam pompa sayısı ve ortalama pompa puanı SK grubuna göre yüksektir. YR, ÇYR ve BB olgularının IKT net puanları SK grubuna göre anlamlı düzeyde düşüktür. ÇYR ve BB olgularının Yap/Yapma (Go/No-Go) testinin atlama (omission) ve hatalı basma (comission) puanları SK grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. YR, ÇYR ve BB olgularının EST'de hem çatışmalı hem de çatışmasız doğruluk sayıları SK grubuna göre anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır. YR ve BB olguların hem çatışmalı hem çatışmasız test süreleri SK grubuna göre anlamlı düzeyde uzun bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamızda dürtüsellik ve ödül sistemi aşırı duyarlılığı hem riskli olgularda hem de BB tanılı olgularda sağlıklı kontrollere göre artmış olarak saptanmıştır. Risk alma davranışının ve artmış bilişsel dürtüselliğin ÇYR'li olgularda belirgin olarak arttığı saptanmıştır. BB olgularında ve genetik riskli olgularda yanıt inhibisyonunda eksiklikler ve buna bağlı olarak artmış motor dürtüsellik saptanmıştır. EST sonucunda da BB tanılı ve hem yüksek riskli hem de çok yüksek riskli olguların özellikle çatışmalı durumlarda çözümleme becerilerinde güçlük yaşadıkları saptanmıştır. Araştırmamızda ödül sistemi aşırı duyarlılığının, risk alma davranışı ve emosyonel çatışmanın endofenotip adayı olabileceği düşünülmüştür. Bulgularımızın daha geniş örneklemli ileri çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, yüksek risk, dürtüsellik, emosyonel çatışma, risk alma, ödül sistemi.