Normal kilolu ile aşırı kilolu/obez olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerin psikiyatrik komorbidite, patolojik internet kullanımı ve internet kullanım paternleri açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ÜSTÜNDAĞ
Danışman: İbrahim ADAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Obezite, ciddi sağlık sorunlarına neden olan, önemli ve önlenebilir kronik bir hastalıktır. Modern yaşam tarzı, beslenme alışkanlıkları ve azalan fiziksel aktivite gibi faktörlerle ilişkilidir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) da semptomları ve eşlik eden tanılarıyla günlük işlevselliği olumsuz etkileyen, ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Obezite, anormal beslenme kalıpları, hareketsiz yaşam tarzı ve olası ortak genetik değişiklikler aracılığıyla, DEHB tanısına sıklıkla eşlik etmektedir. Ayrıca, DEHB tanılı kişiler internette uzun süre vakit geçirebilmektedirler. İnternette fazla zaman harcanması; beslenme bozuklukları ve fiziksel inaktiviteye neden olarak, aşırı kilo/obezitenin oluşması açısından bir risk faktörü olabilmektedir. Literatürde, aşırı kilolu/obez olan DEHB tanılı ergenlerle, normal kilolu DEHB tanılı ergenleri, patolojik internet kullanımı, internet kullanım paternleri ve psikiyatrik komorbiditeleri açısından karşılaştıran sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran, DEHB tanılı aşırı kilolu/obez ergenlerle, normal kilolu DEHB tanılı ergenleri patolojik internet kullanımı, internet kullanım paternleri ve psikiyatrik komorbiditeleri açısından karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Materyal ve Metod: Bu çalışmaya, çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran, klinisyen tarafından yapılan görüşmede, DSM-5 tanı kriterlerine göre DEHB tanısı alan ve dahil edilme kriterlerini karşılayan; 60 aşırı kilolu/obez hasta ve kontrol grubu olarak; 60 normal kilolu hasta dahil edilmiştir. Zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu, bipolar bozukluk, psikoz; herhangi bir kronik, metabolik, genetik ve nörolojik hastalığı tanısı olanlar ise çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmaya katılan çocuk ve ergenler ile ebeveynlerinden onam alınmıştır. Klinisyen tarafından tanısal değerlendirme için çalışmaya katılan çocuk ve ergenlerle, "Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Versiyonu"adlı yarı yapılandırılmış görüşme yapılmış, sonrasında sosyodemografik ve klinik veri toplama formu doldurulmuştur. Çalışmaya katılan çocuk ve ergenler tarafından, "İnternet bağımlılığı ölçeği", "İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği", "Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Versiyonu" ve "Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği" doldurulmuştur. Ebeveynleri tarafından ise, "Conners Anne-Baba Değerlendirme Ölçeği "ile "Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-4'e dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği" doldurulmuştur. Veriler, Sosyal Bilimler için İstatistik Paket Programı (IBM SPSS Statistics for Windows, Statistical Package for the Social Sciences; SPSS Inc.) 21.0 sürümü kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel analizleri yaparken; ki-kare testi, t testi, Mann Whitney U testi, tek yönlü varyans analizi (one way ANOVA), Binary lojistik regresyon analizi, Pearson ve Spearman korelasyon analizleri kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde anlamlılık değeri; p<0,05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: Aşırı kilolu/obez DEHB tanılı ergenlerin hem internette geçirdiği günlük süreler hem de internet bağımlılığı tanısı alma oranları, normal kilolu DEHB tanılı ergenlere göre, daha yüksek olduğu bulunmuştur. Katılımcılar, internet kullanımı paternleri açısından değerlendirildiğinde; aşırı kilo/obez grupta, normal kilolu gruba kıyasla, daha fazla akıllı telefon kullanımı olduğu görülmüştür. Psikiyatrik komorbidite açısından iki grup karşılaştırıldığında ise; aşırı kilolu/obez grupta psikiyatrik komorbidite görülme oranı, normal kilolu gruba göre daha yüksek oranda saptanmıştır. Katılımcılar, psikiyatrik komorbidite açısından tanısal bazda değerlendirildiğinde ise; aşırı kilolu/obez grupta, normal kilolu gruba göre, KOKGB ek tanısının görülme oranı, daha yüksek saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızdan elde ettiğimiz sonuçlar; aşırı kilolu/obez DEHB tanılı ergenlerin görüşmelerinde, internette geçirdikleri zaman, internet bağımlılıkları, internet kullanım paternleri ve psikiyatrik komorbidite açısından daha ayrıntılı bir değerlendirme yapılmasının faydalı olacağını düşündürmektedir. Bu şekilde, hem kapsamlı bir değerlendirme hem daha etkin tedavi ve müdahale yöntemi geliştirmek mümkün olacaktır. Bu konuda, daha net bilgilere ulaşmak için, daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç mevcuttur. Anahtar kelimeler: Aşırı kilo, çocuk ve ergen, DEHB, internet bağımlılığı, obezite, psikiyatrik komorbidite