Bir geriatri kliniğine başvuran yaşlı bireylerde sağlık okuryazarlığının aktif yaşlanma üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM GÜNEŞ TÜZÜN
Danışman: Güneş EKEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Aktif yaşlanma yaşlılık sürecinde bireyin sosyal, fiziksel, kültürel, entelektüel, ekonomik ve siyasal alanda etkin bir yurttaş olarak hayata katılmaya ve topluma faydalı olmaya devam etmesidir. Dünya nüfusu giderek yaşlanmaktadır ve aktif yaşlanma ulusların ana hedefi haline gelmektedir. Sağlık okuryazarlığı, bireyin sağlıkla ilgili bilgileri edinmesi, günlük hayatta kullanması ve kendi sağlığı ile ilgili kararlar verirken uygulaması anlamına gelmektedir. Sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi kronik hastalıkların kontrolünü kolaylaştırır. Sağlığın bir bütün olarak korunması aktif yaşlanmanın olmazsa olmazıdır. Dolayısı ile aktif yaşlanmanın sağlanabilmesi için yeterli sağlık okuryazarlığına sahip olunması da önemlidir. Çalışmamızın amacı sağlık okuryazarlığının aktif yaşlanma üzerine etkisinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız analitik tipte kesitsel bir anket çalışmasıdır. Ankara Şehir Hastanesi Geriatri Kliniğine başvuran 65 yaş ve üzeri toplam 155 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara güncel literatüre uygun hazırlanan anket formu yüz yüze uygulanarak doldurulmuştur. Çalışmamızda katılımcıların sosyodemografik ve klinik özellikleri kaydedilmiştir. Katılımcıların günlük yaşam aktivitelerindeki bağımlılık düzeylerini ölçmek için Katz Günlük Yaşam Aktivitesi (GYA) Ölçeği ve Lawton-Brody Enstrümental Günlük Yaşam Aktivitesi (EGYA) Ölçeği, aktif yaşlanma düzeylerini ölçmek için Aktif Yaşlanma Ölçeği (AYÖ) ve sağlık okuryazarlığı düzeyini ölçmek için Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi SPSS versiyon 21.0 programı ile yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya 84 kadın ve 71 erkek olmak üzere toplam 155 yaşlı birey dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalamaları 76,52±11,13 olup, %34,8'i ilkokul mezunu, %49,7'si evli, %11'i yalnız yaşamakta ve %30,3'ü haftada en az bir gün gazete okumaktadır. AYÖ puan ortalaması 140,25±48,62; TSOY-32 ölçeğindeki puan ortalaması ise 25,07±12,99'dur. TSOY-32 ölçeği puanları ile AYÖ ortalama puanları arasında istatistiksel olarak güçlü düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (r=0,798, p<0,001). Aktif yaşlanmadaki değişimin %63,7'si sağlık okuryazarlığı tarafından açıklanmaktadır. Yapılan regresyon analizinde sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerden sadece eğitim düzeyi, yaş, aktif yaşlanma ölçeği toplam puanı ve "Aktivite" alt ölçek puanlarının sağlık okuryazarlığı ile bağımsız olarak ilişkili olduğu bulunmuştur. Sonuç: Aktif yaşlanma için sağlık okuryazarlığı olmazsa olmazdır. Ancak yaşlı bireylerin büyük çoğunluğunun sağlık okuryazarlığı yeterli düzeyde değildir. Sağlık okuryazarlığının iyileştirilmesine yönelik; öncelikle temel becerilerin geliştirilmesi, okuma-yazma ve dil kullanımı becerilerinin kazanılması ve yaşam boyu eğitim-öğretime devam edilmesi önem arz etmektedir. Toplumda sağlıklı yaşam davranışları ve aktif yaşlanma hakkında farkındalık oluşturulmalıdır. Yaşlılık dönemi öncesinden başlanarak verilecek eğitimlerle bireylerin yaşlılık döneminde yeterli düzeyde sağlık okuryazarlığına ulaşması sağlanmalıdır. Bu nedenle yaşam boyu öğrenme desteklenmeli ve aktif yaşlanma teşvik edilmelidir. Anahtar Kelimeler: Aktif yaşlanma, sağlık okuryazarlığı, yaşlanma, yaşlılar