İki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin 40-69 yaş grubu kadınların mamografi öz yeterliliği ile sağlık inançlarına ve taramaya katılımına etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEMİLE KAŞ
Danışman: Serpil ÖZDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, iki farklı yöntemle yapılan sağlık eğitiminin 40-69 yaş grubundaki kadınların meme kanseri ve mamografi bilgisi özdeğerlendirme durumları, algılanan mamografi yarar ve engel düzeyleri, mamografi özyeterlilik düzeyleri ve mamografi taramasına etkisini belirlemek amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışma, tek kör randomize kontrollü bir araştırma olarak paralel gruplar dizaynında yürütüldü. Örneklemi, Ocak-Temmuz 2023 tarihleri arasında Toprakkale Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve her grupta 42 olmak üzere 126 gönüllü sağlıklı katılımcı oluşturdu. Çalışmada meme kanseri ve mamografi bilgisi özdeğerlendirmesi için 10 birimlik Görsel Anolog Ölçek, Champion'un Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin mamografi yarar ve engel algısı alt boyutu ile Mamografi Öz Yeterlilik Ölçeği kullanıldı. Çalışmada kontrol grubu standart bakım hizmeti alırken, yüz yüze eğitim grubuna ev ziyareti yoluyla sağlık eğitimi ve broşür verildi, telefonla bir hatırlatma görüşmesi yapıldı. Çevrimiçi eğitim grubuna ise görüntülü görüşme yoluyla sağlık eğitimi ve dijital broşür verildi, bir kez hatırlatma görüşmesi yapıldı. İki aylık izlem sonucu, üç grubun verilerinin karşılaştırılmasında Tek Yönlü Varyans Analizi ve Kruskal Wallis H testi kullanıldı, çoklu karşılaştırmalar Tukey testi ve Dunn testi ile incelendi. Grup ve zaman karşılaştımalarında Genelleştirilmiş Lineer Modeller kullanıldı. Bulgular: Çalışmanın sonunda, yüz yüze ve çevrimiçi eğitim grubundaki katılımcıların meme kanseri ve mamografi bilgisi öz değerlendirmesi, algılanan mamografi yararı alt boyutu, mamografi öz yeterliliği toplam son test puanlarının birbirine benzer olduğu ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak yükseldiği bulundu. Mamografi engel algısı puanında, müdahale gruplarında anlamlı bir azalma olmakla birlikte birbirlerine benzer oldukları ancak kontrol grubundan farklı oldukları belirlendi (p<0,05). Gruplarda tarama yaptırma oranları karşılaştırıldığında, çevrimiçi (%26,2) ve yüz yüze eğitim gruplarının (%50) benzer, kontrol (%2,4) grubunun ise deney gruplarından farklı olduğu belirlendi (p<0.05). Sonuç: Yüz yüze ve çevrimiçi sağlık eğitimi yönteminin, meme kanseri ve mamografi bilgi öz değerlendirmesinde, sağlık inancında ve taramaya katılımda etkisinin benzer olduğu, çevrim içi sağlık eğitiminin; etkili, kabul edilebilir ve uygun maliyetli bir şekilde sunma potansiyeline sahip olduğu ve yüz yüze sağlık eğitimine alternatif bir araç olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir. Anahtar kelimeler: Meme Kanseri, Mamografi, Sağlık Eğitimi, Çevrimiçi Eğitim, Ev Ziyareti