Akne vulgaris ile ilgili faktörlerin benlik saygısına etkisinin ergen ve yetişkinlerde karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İPEK GÖZ
Danışman: Ülker GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda, akne vulgaris (AV) ile ilgili faktörlerin benlik saygısına etkisinin ergen ve yetişkinlerde karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın sonuçlarının ergen ve yetişkinlerde akne vulgaris ile ilgili faktörlerin benlik saygısına etkisine farkındalık uyandırması ve hastalığın multidisipliner bir şekilde yönetilmesine katkı sağlayacağı ön görülmektedir. Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulunun 06.09.2023 tarihli E-23-1377 sayılı etik kurul onayı sonrası çalışmaya başlanmıştır. Etik kurul numarası: 23'tür (EK- 1). Çalışmamızın evrenini 08.09-2023- 08.05.2025 tarihleri arasında SBÜ Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne başvurup akne vulgaris tanısı alan hastalardan dışlama kriterlerine sahip olmayan ve muayeneye geldiği gün çalışmaya katılmayı kabul eden hastalar oluşturmuştur. Dünya Sağlık Örgütü'nün kabulüne göre yaş aralığı ergenler için 12-19, yetişkinler için 20-40 şeklinde alınmıştır (1). Hastaların çalışmaya dahil edilmeme kriterleri; vücut kitle indeksi 24.9, hiperandrojenizm bulguları olanlar, gebelik, emzirme, psikiyatrik hastalık öyküsü olanlar, psikotrop ilaç kullanım öyküsü olanlar, sistemik hastalık ve ilaç kullanımı öyküsü olanlar, ek dermatolojik hastalığa sahip olanlar, ilaçlı rahim içi araç, oral kontraseptif kullananlar, hormon desteği kullananlar, takviye (protein tozu gibi) kullananlar, son 2 yıl içinde sistemik izotretionin kullanma öyküsü olanlar, Son 6 ayda kimyasal peeling, lazer, mezoterapi, cilt bakımı yaptıranlar, bir aydan fazla süredir topikal tedavi kullananlar, muayene geldiği sırada AV nedeniyle sistemik antibiyotik tedavisi alanlar ve araştırmaya katılmaya onam vermeyen hastalar şeklindedir. Hastalara sosyodemografik verileri ve akne ile ilgili faktörleri içeren anket formu doldurulmuştur. Global akne derecelendirme sistemine (GADS) göre akne şiddeti ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeğine göre benlik saygısı hesaplanmıştır. Bulgular: Çalışmaya 50 ergen 50 yetişkin olmak üzere toplam 100 hasta katılmıştır. Elli ergenin %62'si kadın, %38'i erkek; 50 yetişkinin %76'sı kadın, %24'ü erkek cinsiyete sahipti. Hem GADS'a göre hem de hastaya göre akne şiddet değerlendirmesinde hastaların çoğunun orta şiddette aknesi mevcuttu. Yetişkin hastalarda aknenin ilk görülme yaşı ve akne süresi anlamlı derecede daha yüksek bulundu. Ergenlerde ise yüz ve gövdenin birlikte tutulumunun anlamlı derece daha fazla olduğu tespit edildi. Hem ergen hastalarda hem de yetişkin hastalarda akneden dolayı yaşam değişikliği yapan hastaların çoğunluğu oluşturduğu görüldü. Ergen hastaların anlamlı derecede daha sık saç model değişikliği yaptığı belirlendi. Ergen hastalarda benlik saygısının düşük/orta olma oranı anlamlı derece daha fazla olarak tespit edildi. Ergen hastaların %58'i düşük-orta benlik saygısına sahip olarak bulunurken; yetişkin hastalarda bu oran %34 idi. Benlik saygısının düşük/orta olması için risk faktörlerine bakıldığında; ergen hastalarda kadın cinsiyet ve akneden dolayı yaşam değişikliği yapma durumu istatistiki olarak anlamlı risk faktörleri idi. Yetişkin hastalarda ise sadece akne için dermatoloji polikliniğine başvuru sayısı anlamlı risk faktörü olarak yer almaktaydı. Tüm hastalar birlikte değerlendirildiğinde ise aknenin ilk görülme yaşı arttıkça benlik saygısının düşük/orta olma riskinin azaldığı saptandı. Ek olarak toplam hasta popülasyonunda da akneden dolayı yaşam değişikliği yapan hastalarda benlik saygısının düşük/orta olma riski, yapmayan hasalara göre anlamlı derecede daha yüksek idi. Sonuç: Çalışmamızda ergen grupta benlik saygısının düşük/orta düzeyde olma oranı, yetişkin gruba kıyasla anlamlı şekilde daha yüksek saptanmıştır. Benlik saygısının düşük/orta olmasına yönelik risk faktörleri ise ergen ve yetişkinlerde farklılık göstermekteydi. Sonuç olarak hastalar akne açısından tedavi edilirken, döneme özgü risk faktörleri göz önünde bulundurulmalı ve AV'nin fiziksel bir hastalığın ötesinde psikososyal bir tarafının da olduğu unutulmamalıdır. Anahtar Kelimeler: akne vulgaris, benlik saygısı, akne şiddeti, ergen, yetişkin