4-11 yaş çocuklarda ekran bağımlılığı eğiliminin incelenmesi ve ebeveynlerin ekran bağımlılığını önlemeye yönelik tutumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLAY ÇOM AYBAL
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dijital ekranların çocukluktan itibaren giderek artan kullanımı ve yol açtığı problemler ekran bağımlılığıyla ilgili endişeleri de beraberinde getirmiştir. Etkili müdahaleler geliştirebilmek ve problemli medya kullanımının yol açtığı sorunları erkenden tanıyıp engelleyebilmek için, özellikle çocuk yaş grubunda ekran sürelerini ve bağımlılıklarını etkileyen faktörlerin saptanması, risk analizi yapmak amacıyla önemlidir. Çalışmamızda 4-11 yaş çocuklarda ekran bağımlılığı eğilimini etkileyen faktörleri araştırmayı, ebeveynlerde çocukların ekran bağımlılığıyla ilgili farkındalık oluşturmayı, çocuklarda ekran bağımlılığına yönelik ebeveyn tutumlarını ve etkilerini incelemeyi ve buna yönelik danışmanlık hizmetlerini geliştirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, gözlemsel, tanımlayıcı, kesitsel olarak tasarlanmış bir anket çalışmasıdır. 4-11 yaş çocuğa sahip olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 655 ebeveyn araştırmaya dâhil edildi. Veri toplama anketi; çocuk ve aileyle ilgili sosyo-demografik özellikleri, çocuğun ve ebeveylerin görsel medya alışkanlıklarını, çocukların ekran kullanımına yönelik ebeveyn tutumunu sorgulayan araştırmacı tarafından hazırlanan anket sorularını ve problemli medya kullanım ölçeği (PMKÖ)'ni içermekteydi. Veriler SPSS 15.0 programında tanımlayıcı istatistiksel metotlar ile Mann Whitney U testi ve Ki Kare testleriyle analiz edildi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen çocukların %60'ı erkek %40'ı kızdı. Yaş ortalaması 7,35±2,28 idi. Hafta içi bir günde çocukların %79'unun hafta sonu bir günde ise %83,2'sinin ekran süresi 2 saat ve üzerindeydi. Çocukların %24,7'sinin problemli medya kullanım ölçeği puanı (PMKÖP) 3 ve üzerindeydi. Erkek cinsiyete sahip olmak, çocukların günlük toplam ekran süresi ve çocuk yaşındaki artış ekran bağımlılık eğilimini arttırmaktaydı. Çocukların ev dışında oyun oynadıkları gün sayıları ve uyku süresiyle ekran bağımlılık eğilimi arasında ters yönlü anlamlı ilişki saptandı. Ebeveynlerin ekran süreleri arttıkça çocukların ekran bağımlılık eğilimi artmakta, görsel medyayla ilk karşılaşma yaşı düşmekteydi. Çocuklar görsel medya araçlarını kullanırken; ebeveynler tarafından içerik ve süre kısıtlaması yapılması, dijital ekranların ebeveynlerle birlikte kullanılması ve çocukların hangi siteleri ziyaret ettiğinin kontrol edilmesiyle çocukların ekran bağımlılıkları arasında istatistiksel olarak ters yönlü anlamlı ilişki saptandı. Ancak çocuklar görsel medya araçlarını kullanırken yasaklar uygulayıp ceza verme, ebeveynler arası tutarsız davranışlar sergileme, endişe duyma ve çocuğu serbest bırakma yönündeki ebeveyn davranışlarının çocukların ekran bağımlılık eğilimini arttırdığı görüldü. Sonuç: Ebeveynlerin kendi dijital ekran kullanım alışkanlıklarının yanı sıra çocukların ekran kullanımına yönelik olan ebeveyn kontrolü ve tutumunun çocukların ekran süreleri ve ekran bağımlılık eğilimi üzerinde belirleyici olduğu sonucuna varılmıştır. Hekimlerin çocukların ekran bağımlılığı ve güvenli ekran kullanımı konusunda ebeveynlere verdikleri öneri ve eğitimlerin oldukça az olduğu sonucuna varılmakla birlikte, özellikle birinci basamak hekimleri olarak koruyucu hekimlik kapsamında sağlam çocuk izlemleri ve poliklinik başvurularını fırsata dönüştürerek ebeveynlere sosyokültürel düzeyleri ve çalışmamızda saptanan risk faktörlerine uygun olarak danışmanlık hizmeti verilmesi sağlanmalıdır. Anahtar Kelimeler: çocuklarda ekran bağımlılığı, ebeveyn tutumu, problemli medya kullanımı