Allostatik yük indeksinin Türkçe uyarlaması ve geçerlilik çalışması

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KÜBRA NUR SEVEN

Danışman: Hakan DEMİRCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Allostatik Yük İndeksi'nin (AYİ) Türkçeye uyarlanması ve geçerlilik, güvenilirlik özelliklerinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Metodolojik ve kesitsel nitelikteki araştırma, 10.04.2025–10.06.2025 tarihleri arasında SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı ASM'ye kayıtlı 18–65 yaş arası 430 birey üzerinde yürütülmüştür. Katılımcılara AYİ anketi ve sosyodemografik verileri içeren olgu rapor formu uygulanmış; 307 kişiden biyokimyasal parametreler (AKŞ, HbA1c, lipid profili, CRP, kortizol, DHEA-S vb.) değerlendirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiş, güvenirlik Cronbach alfa, McDonald's omega, bileşik güvenirlik (CR) ve test–tekrar test yöntemleriyle analiz edilmiştir. Bulgular: DFA sonucunda beş faktörlü yapı elde edilmiş; faktör yükleri 0,248–0,888 arasında bulunmuştur. Ölçeğin toplam CR değeri 0,95 olup yüksek iç tutarlılık göstermiştir. Test–tekrar test korelasyonları büyük ölçüde kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Model uyum indeksleri (CFI=0,935, TLI=0,931, RMSEA=0,057) iyi uyumu desteklemiştir. Katılımcıların AYİ toplam puanı ortalama 26,30±12,57'dir. Kadınlarda, boşanmış/dul bireylerde, kötü uyku düzenine ve psikiyatrik tanıya sahip olanlarda AYİ puanları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001). Sonuç: Allostatik Yük İndeksi'nin Türkçe formu geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak doğrulanmıştır. Türk toplumunda kronik stresin biyolojik etkilerini değerlendirmede kullanılabilecek bu ölçek, klinik uygulamalarda risk gruplarının belirlenmesine ve toplum sağlığı açısından önleyici stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Allostatik yük, stres, geçerlilik, güvenilirlik, ölçek uyarlama.