Frontotemporal Demans tanılı hastalarda vasküler risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ENES AHMET YÜKSEKTEPE
Danışman: İsmet Murat MELEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çoğunlukla erken yaşlarda başlayan bir bunama ile karakterize Frontotemporal Demans, toplumda iş gücü kaybı ve bakım verenler için ağır bir yük getirmektedir. Henüz kanıtlanmış küratif veya hastalığı yavaşlattığı gösterilmiş bir tedavisi olmayan bu hastalıkta aile öyküsü ve genetik risk faktörü olarak suçlanmakta, ancak incelenen hastaların %60'ında genetik zemin bulunamamıştır. Multifaktöriyel bir etiyolojiye sahip olduğu düşünülen bu hastalıkta vasküler risk faktörlerini incelenmesi, gelecekte bu hastalığın insidansını düşürmek için önemli veriler sağlamaktadır. Yöntem: Çalışmaya Etlik Şehir Hastanesi Demans Polikliniği'nde Rascovsky'nin ve Gorno-Tempini'nin kriter ölçütlerine göre klinik, nöropsikolojik değerlendirme ve görüntüleme bulguları ile tanı almış 55 Frontotemporal Demans hastası ve bunlara yakın yaş ve cinsiyet oranlarından seçilen bilişsel açıdan normal 59 kontrol grubu birey seçildi. Seçilen bireylerin tıbbi özgeçmiş, boy, vücut ağırlığı ve beden kütle indeksleri, laboratuvar bulguları ve karotis ve vertebral Doppler ultrasonografi bulguları kontrol grubuyla karşılaştırıldı. Hastaların beyinde kronik iskemi yükünü değerlendirmek üzere MR görüntülemesinde Fazekas evrelemesi ile öngörülen risk faktörlerinin etkisi incelendi. Bu sonuçlar ile Frontotemporal Demans hastalarının PET/CT görüntülemesinde hipometabolizma alanları ile demografik veriler, vasküler risk faktörleri, laboratuvar incelemeleri, görüntüleme bulguları ve bilişsel fonksiyon testlerine yansıması arasındaki ilişki değerlendirildi. Bulgular: Frontotemporal Demans hasta grubumuzda kontrol grubuna göre, Vücut ağırlığı (71,35±14,89'e karşı 80,85±14,27 (p<0,01)) Beden Kütle İndeksi (25,63±4,69'e karşı 28,88±4,58 (p<0,001)) düşük bulunmuştur. Laboratuvar tetkikleri ile karşılaştırmada serum T3 düzeyi (2,69±0,48'e karşı 3,03±0,40 (p<0,01)), serum T4 düzeyi (1,13±0,14'e karşı 1,19±0,19 (p<0,01)) ve HbA1c yüzdesi (5,89±1,73'e karşı 5,99±1,11 (p<0,05)) düşük bulunmuştur. Hasta grubunda serum Apolipoprotein A1 düzeyinin daha yüksek olduğu (141,47±22,44'e karşı 134,93±23,98 (p<0,05)) saptanmıştır. Hastaların Mini Mental Durum Muayenesi ile toplam puan ortalamasının 17 olduğu saptanmış, bellek, dikkat ve hesap, görsel ve mekânsal değerlendirme alt testlerinde kayıp olduğu tespit edilmiştir. Hastaların MR görüntülemesinde beyaz cevher lezyonları değerlendirilmiş, ağırlıklı olarak Fazekas evre 2 olduğu görülmüş ve hastaların yüksek yaş (r=0,402 p<0,01) ve serum T4 düzeylerinde artış (r=0,274 p<0,05) ile MRG Fazekas evresinin yüksekliği arasında pozitif korelasyon olduğu saptanmıştır. PET/CT ile yapılan değerlendirmede prefrontal bölgede hipometabolizma izlenen hastaların bilişsel fonksiyon testinde bellek puanları daha yüksek (1,20±0,86'a karşı 0,63±0,79 (p<0,05)), anterior singulat bölgede hipometabolizma izlenen hastaların bilişsel fonksiyon testinde oryantasyon puanlarının daha yüksek olduğu (7,13±2,12'ye karşı 5,42±2,56 (p<0,05)) görülmüştür. Posterior singulat bölgede hipometabolizma izlenen hastalarda serum trigliserid düzeyleri daha düşük (139,80±65,92'ye karşı 194,64±91,40 (p<0,05)), Oksipital bölgede hipometabolizma izlenen hastalarda MRG Fazekas evrelerinin daha yüksek olduğu (2,20±0,78'e karşı 1,46±0,70 (p<0,05)) bulundu. PET/CT incelemesinde hipometabolizma izlenen bölge sayısı ortalama 4,6 ve ortanca değeri 4 olup, tutulan bölge sayısı ile vasküler risk faktörleri ile ilişki izlenmedi. Sonuç: Çalışmamızda Frontotemporal Demans hastalarında ilerleyen dönemlerde davranışsal ve dilsel belirtilere ek olarak bellek ve görsel mekânsal işlevlerde kayıp geliştiği, MR görüntülemesinde beyaz cevher hiperintensitesinin yüksek olduğu ve ek bilişsel fonksiyon kayıplarının bu sonuçla ilişkili olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Frontotemporal Demans risk faktörü olarak net bir vasküler etiyoloji saptanmamış, hastalık seyri ile serum tiroit düzeylerinde düşüş olabileceği düşünülmüştür. PET/CT hipometabolizma sahalarında görülen sonuçların bilişsel fonksiyon testlerine yansıması, beyinde etkilenen bir bölgeye karşı oluşan kompanzasyon yanıtı ile ilişkili olabilir.