0-12 aylık bebeği olan annelerin ek gıdaya başlamazamanı ve ek gıdayla beslenmeyle ilgili farkındalıklarının belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA NUR YILMAZ
Danışman: Oktay SARI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bebeğin doğumu ile başlayıp bebek iki yaşına gelene kadar devam eden dönem, büyüme ve gelişmenin çok hızlı olduğu ve buna bağlı olarak bebeğin ihtiyaçlarının fazla olduğu bir dönemdir. Anne sütü tek başına altıncı aydan itibaren bebeğin tüm beslenme ihtiyaçlarını karşılayamaz. Ek gıda ile beslenme dönemi, bebeklerin anne sütü veya formül sütle birlikte katı gıdaları almaya başladığı kritik bir süreçtir. Bu dönem, bebeğin gelecekteki fiziksel ve zihinsel sağlığı açısından büyük önem taşır. Çalışmamızda, 0-12 ay arasında bebeği olan annelerin, ek gıdaya geçiş zamanı ve ek gıdaya geçiş dönemi ile ilgili bilgi düzeylerinin, uygulamalarının ve farkındalıklarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın verileri 01.12.2023-31.05.2024 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniğine bağlı olarak hizmet vermekte olan Sağlam Bebek İzlem Polikliniğine başvuran, 0-12 aylık bebeği olan, çalışmaya katılmaya gönüllü olan 220 anneden anket yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Uygulanan anket formunda; sosyodemografik özellikler (yaş, meslek, öğrenim durumu, gelir düzeyi), annelerin ek gıdaya başlama konusundaki farkındalıklarını ölçen sorular, ek gıdaya geçişle ilgili bilgi düzeyini ölçmek için 10 önerme ve annelerin ek gıdaya geçişle ilgili davranışlarını belirlemek için sorular yer almaktadır. Analizler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 25.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) istatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan annelerin yaş ortalamaları 29,52±4,93 yıldır. Annelerin %49,1'i (n=108) üniversite mezunudur. Ortalama çocuk sayısı 1,68±0,83 çocuktur. Bebeklerin yaş ortalaması 5,45±3,16 aydır. Ek gıda hakkında bilgisinin yeterli olduğunu düşünen katılımcıların oranı %59,1'dir (n=130). Bebeğin 6 ayın üzerinde olması, ek gıdaya başlamış olmak ve katılımcının birden fazla çocuğunun olması bilgi seviyesinin yeterli olma düşüncesi ile ilişkili olarak saptanmıştır (p=0,035, p=0,029, p<0,001). Ek gıda hakkında en sık bilgi alınan kaynak %56,4 (n=124) oranında sağlık çalışanları, %41,8 (n=92) oranında internet/sosyal medya olarak bulunmuştur. Çalışmamızda annelerin %29,4'ü (n=28) ek gıdaya 6. aydan önce başlamış olup, erken başlama nedeni en sık farklı tatlara alıştırma isteği (%28,6) (n=8) olarak bulunmuştur. Bilgi önermelerinin doğru cevaplanma ortalaması %83,5'tir. En fazla yanlış yanıt verilen %52,7 (n=116) oranında "Bebeğe ilk altı ayda kaynatılmış- soğutulmuş su verilebilir." önermesi olarak bulunmuştur. Çalışmamızda katılımcıların üniversite mezunu olmasının (p=0,001), anne yaşının 30 yaş ve altı olmasının (p=0,038), bebeğin 6 aydan daha büyük olmasının (p=0,023) ve ek gıdaya başlamış olmasının (p=0,036) daha yüksek puan alma ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Katılımcıların %60'ı (n=57) ek gıdaya geçiş döneminde endişe duyduğunu belirtmiştir. İnternet/sosyal medyayı ek gıda bilgi kaynağı olarak gösteren katılımcıların anlamlı şekilde daha fazla endişe duyduğu saptanmıştır (p=0,043). Sonuç: Çalışmamızda annelerin yaklaşık üçte birinin ek gıdaya 6. aydan önce başladığı, yaklaşık yarısının ek gıda bilgi seviyesini yetersiz hissettiği bulunmuştur. Ek gıda hakkında en sık bilgi alınan kaynağın sağlık çalışanları olması ve hekim önerisiyle ek gıdaya başlama ile ek gıdaya geçiş zamanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkinin bulunması sağlık çalışanlarının ek gıda hakkında ne kadar önemli göreve sahip olduğunu göstermektedir. Katılımcıların bilgi önermelerine verdikleri yanıt yüzde ortalaması yüksek olmasına rağmen bazı önermelere yüksek oranda yanlış yanıt verilmesi annelerde bilgi eksikliği olduğunu göstermektedir. Ek gıda ile beslenme döneminin bebeğin büyümesi ve erişkin dönem sağlığı üzerindeki etkisi göz önüne alındığında eğitimlerin artırılması, bilgilendirmelerin bebeğin doğumundan itibaren başlayarak düzenli olarak yapılması önemlidir. Anahtar Kelimeler: bebek beslenmesi, ek gıda, farkındalık