İnme sonrası hastalarda psikopatolojiyi etkileyen faktörler: kişilik özellikleri ve başa çıkma tutumlarının psikopatolojik semptomlarla ilişkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLAN ACAR

Danışman: Aynur FEYZİOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, inme sonrası hastaların kişilik özellikleri, başa çıkma tutumları, öz yeterlik ve hastalık algısı faktörlerinin psikopatolojik semptomların gelişimine etkilerini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada, Sosyodemografik Bilgi Formu, Beş Faktör Kişilik Özellikleri Ölçeği, Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği (COPE-R), Hastalık Algısı Ölçeği, İnme Öz Yeterlik Ölçeği ve SCL-90 Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R) kullanılmıştır. Veriler, Aralık 2024 ve Şubat 2025 tarihleri arasında, fizik tedavi yataklı servisinde tedavi gören veya fizik tedavi polikliniğine başvuran ve ayaktan takip edilen, en az 6 aydır inme tanısı almış 84 hastanın oluşturduğu örneklemden toplanmıştır. Verilerin normallik dağılımlarının değerlendirilmesinin ardından çalışmanın sürekli değişkenleri arasındaki ilişkiler korelasyon analizleri, yordayıcı değişkenler regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bununla birlikte değişkenlerin sosyodemografik ve hastalığın klinik özelliklerine göre grup karşılaştırmaları analizleri yürütülmüştür. Bulgular: Araştırmada, kişilik özelliklerinden duygusal dengesizlik ile psikopatolojik belirtiler arasında pozitif, dışa dönüklük ve deneyime açıklık kişilik özelliği ile psikopatolojik belirtiler arasında negatif ilişki elde edilmiştir. Problem odaklı başa çıkma tutumları ile psikopatolojik belirtiler arasında negatif ilişki, işlevsel olmayan başa çıkma tutumları ile psikopatolojik belirtiler arasında pozitif ilişki elde edilmiştir. Bunun yanında, hastalık algısı ve öz yeterlik ölçümlerinin de psikopatolojik belirtiler ile anlamlı ilişkileri bulunmuştur. Çalışmada, kişilik özellikleri ve başa çıkma tutumlarının bazı alt boyutlarının psikopatolojik belirtileri yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra, araştırmanın değişkenlerine ait belirli boyutlarının sosyodemografik ve hastalığın klinik özelliklerine göre farklılık gösterdiği saptanmıştır. Sonuç: İnme sonrası hastalarda, kişilik kişilik özellikleri, başa çıkma tutumları, öz yeterlik ve hastalık algısı faktörlerinin psikopatolojik semptomlarla ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular, inme sonrası hastalarda görülen psikopatolojik semptomlar ile bu semptomların oluşumunda etkili olabilecek faktörlerin anlaşılmasına katkı sağlamakta, hastaların psikolojik zorluklarla başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi ve erken müdahale stratejilerinin oluşturulmasına yönelik önemli veriler sunmaktadır. Bu bulguların, hastaların psikolojik durumlarının daha iyi anlaşılmasına ve müdahale sürecinin daha etkili bir şekilde yönetilmesine katkı sağladığı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Başa Çıkma Tutumları, Hastalık Algısı, İnme, Kişilik Özellikleri, Öz Yeterlik, Psikopatolojik Semptomlar