Birinci basamak sağlık merkezine başvuran geriatrik yaş grubundaki hastalarda polifarmasinin kırılganlık ve günlük yaşam aktiviteleri ile ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERDAR ZENGİN
Danışman: Burcu DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dr. Serdar ZENGİN "Birinci Basamak Sağlık Merkezine Başvuran Geriatrik Yaş Grubundaki Hastalarda Polifarmasinin Kırılganlık ve Günlük Yaşam Aktiviteleri ile İlişkinin İncelenmesi", Gülhane Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara, 2025. Amaç: Bu çalışmada, birinci basamak sağlık merkezine başvuran geriatrik yaş grubundaki hastalarda polifarmasi ile kırılganlık ve günlük yaşam aktiviteleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve analitik bir tasarımda planlanan bu araştırma, 01 Kasım 2024 – 28 Şubat 2025 tarihleri arasında Ankara'da bir birinci basamak sağlık merkezine başvuran 65 yaş ve üzeri hastalar üzerinde yürütüldü. Araştırmanın örneklemini, katılım koşullarını karşılayan ve gönüllü olarak katılmayı seçen 269 kişi oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak, katılımcılara sosyodemografik özelliklerini ve kronik hastalıklarını sorgulayan sorular ile birlikte, Frail Kırılganlık Ölçeği ve Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen veriler, uygun istatistiksel analiz yöntemleri ile SPSS programında değerlendirilmiştir. Bulgular: Düzenli biçimde beş veya daha fazla ilacın sürekli ve eşzamanlı olarak kullanılması polifarmasi olarak tanımlanmış olup, katılımcıların %49,8'inde polifarmasi, %25,7'sinde kırılganlık saptanmıştır. Kullanılan ilaç sayısı ile kırılganlık arasında pozitif yönde kuvvetli bir ilişki (r = 0,693) ve kullanılan ilaç sayısı ile günlük yaşam aktiviteleri arasında negatif yönde orta kuvvetli bir ilişki (r =-0,360) bulunmuştur. Bulgular, polifarmasinin geriatrik bireylerde kırılganlık ve işlevsel bağımsızlık kaybı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Kadın cinsiyet, evli olmama, düşük eğitim ve multimorbidite polifarmasi ve kırılganlık açısından risk belirleyicisi olarak öne çıkmıştır. Sonuç: Çalışmamız, polifarmasinin geriatrik bireylerde kırılganlığı arttırdığını, günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı ise azalttığını ortaya koymuştur. Evlilik, yüksek eğitim düzeyi ve eş ile birlikte yaşama gibi sosyal ve yapısal faktörlerin yaşlılıkta ilaç yükünü azalttığı, kırılganlığı düşürdüğü ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlığı artırdığı görülmektedir. Bu sonuçlar doğrultusunda, eğitim düzeyi düşük bireylerde sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmalı, sosyal destek sistemleri yalnız yaşayan veya çok kuşaklı hanelerde ikamet eden bireyler için güçlendirilmelidir. Çoklu kronik hastalığı olan bireylerde entegre kronik hastalık yönetimi uygulanmalı; özellikle hipertansiyon, diyabet ve koroner arter hastalığı gibi hastalıklarda ilaç yükü, kırılganlık, düşme öyküsü ve işlevsel bağımsızlık kaybı birlikte izlenmeli, acil başvuru ve hastane yatışı olan bireylerde farmakolojik yeniden değerlendirme yapılmalıdır. Geriatrik bireylerde kırılganlık ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımlılığın erken tanılanabilmesi için birinci basamakta kırılganlık ve günlük yaşam aktivite ölçeği rutine alınmalıdır. Anahtar Kelimeler: Geriatrik hasta, günlük yaşam aktiviteleri, kırılganlık, polifarmasi