Yaşlı bireylerde yaşam kalitesi ile kronik hastalık öz yönetimi arasındaki ilişki ve sağlık hizmetlerinden beklentileri: Erzincan ili örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ÇELİK
Danışman: Fatma KANTAŞ YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, yaşlı bireylerin yaşam kalitesi ve kronik hastalık öz yönetimi arasındaki ilişkiyi belirlemek ve bu bireylerin sağlık hizmetlerinden beklentilerini saptamaktır. Gereç ve Yöntem: Nicel araştırma yöntemlerinden kesitsel ve tanımlayıcı tasarımda olan bu çalışmada, veri toplama aracı olarak; sosyo-demografik veri formu, Avrupa Sağlık Etki Ölçeği (EUROHIS), Yaşlılar için Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Modülü (WHOQOLD-OLD), Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen Sağlık Hizmetlerinden Beklenti Ölçeği kullanılmıştır. Erzincan merkez ve ilçelerinde 65 yaş ve üstü bireyleri kapsayan bu çalışmada, minimum örneklem büyüküğü 394 kişi baz alınarak tabakalı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından yüz yüze Ekim 2022 ve Haziran 2023 dönemlerinde toplanmıştır. Veriler SPSS for Windows 25.00 ve AMOS 24.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Sosyodemografik sorular için frekans tablosu oluşturulmuştur. Anketler doğrulayıcı faktör analizleri yapılarak örneklemde geçerlilik ve güvenilirliliği Cronbach's alpha ve Birleşik güvenilirlik ile Açıklanan ortalama varyans (AVE) değerleri hesaplanarak ölçümlenmiştir. Ayrıca bu çalışma kapsamında Sağlık Hizmetlerinden Beklenti (SHB) adı verilen bir ölçek geliştirme çalışması da yapılmıştır. Analizler alfa=0,05 seviyesinde uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmaya Erzincan ilinde yaşayan 65 yaş ve üzeri 394 (K=210, E=184) birey katılmıştır. Katılımcıların, büyük çoğunluğu yalnız (%45) ve ailesiyle (%42) yaşamakta olup, katılımcıların %98,7'sinin kronik hastalığı vardır. Ölçeklerin aritmetik ortalamaları; Yaşam Kalitesi Ölçeği K=3,32±.44, E=3,33 ±.46, Avrupa Sağlık Etki Ölçeği K=2,78±.77, E=2,91±.76, Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği K=2,91±1,03, E=3,36±.95 ve Sağlık Hizmetlerinden Beklenti Ölçeği K=5,24±.39, E=5,22±.39 olarak tespit edilmiştir. Erkeklerde, kronik hastalık öz yönetimi ölçeği ortalaması kadınlara göre yüksek, yaş ilerledikçe kronik hastalık öz yönetimi ve yaşam kalitesi ölçeği puan ortalaması düşmektedir. Eğitim durumuna göre hemşirelerden ve kendisinden beklentiler, kronik hastalık öz yönetiminde ve yaşam kalitesinde anlamlı farklılar söz konusudur. Katılımcıların kronik hastalık öz yönetimleri ile yaşam kaliteleri arasında (r=304; p<0,05) pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu ve sağlık hizmetlerinden beklentileri ile kronik hastalık öz yönetimleri arasında (r=-,341; p<0,05) ters yönlü anlamlı ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Kronik hastalık öz yönetim ilişkisi ile yaşam kalitesi arasında gözlenen değişkenlerle yapısal regresyon modelinde model test değerleri (p<0.05) olmak üzere x2 (2459,16), x2/df (2,688) bulunduğundan modelin anlamlı olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre Yaşam Kalitesi Ölçeği ve alt boyutları değişkenlerinin artması, Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği alt boyutu değişkenlerinin tamamının da artmasına yol açtığı bulunmuştur. Sonuç: Araştırmada Erzincan'da yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin; yaşam kalitelerinin ve kronik hastalık öz yönetim düzeylerinin yüksek olduğu bulunmuştur. Yaş arttıkça ve eğitim düzeyi azaldıkça sağlık hizmetlerinde beklentiler değişmekte olup hemşirelerden beklentiler (bilgilendirme yapılması, fikirlerine önem verilmesi, ulaşılabilir olma, ekip çalışması) ve kendinden beklentilerinin (hastalığını kontrol etme, sağlıklı yaşam tarzı, sağlığına dikkat etme) yüksek olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kronik Hastalık Yönetimi, Kronik Hastalık, Öz Yönetim, Sağlık Hizmetlerinden Beklenti, Yaşlılık, Yaşam Kalitesi