Yatak başı akut pankreatit şiddet indeksinin (BISAP) revize atlanta sınıflamasına göre akut pankreatitin şiddetini öngörmedeki yeri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: IŞIL ÇÖLÜOĞLU
Danışman: Cengiz CEYLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Akut pankreatit (AP) artan yaşam süresi, obezite, alkol kullanımı, hiperlipidemi, ilaç kullanımı gibi faktörler ve tanısal yöntemlerin kullanımının artmasına bağlı insidansı artış gösteren önemli bir gastrointestinal klinik hadisedir. Hastalıkta artan insidansa rağmen erken tanı yöntemleri ve hastalığın patofizyolojisinin anlaşılması ile son dekatlarda hastanede yatış süresi, maliyet ve mortalite oranlarında azalmalar bildirilmektedir. Genel olarak AP'de mortalite %2-5 olarak görülmekte ve bu oran şiddetli formunda %20-30 olarak bildirilmektedir. AP prognozu ve hastalık şiddeti değerlendirmeye yönelik birçok skorlama sistemi (Ranson kriterleri, Modifiye Glasgow skorlaması, akut fizyoloji ve kronik sağlık değerlendirmesi (APACHE) II-IV vs.) bulunmaktadır. Tüm bu skorlama sistemleri ile yapılan çalışmalarda morbidite ve mortalite oranlarının altta yatan etiyolojiden bağımsız, hastalık şiddeti ve 48 saatten uzun süren organ yetmezliği tablosu ile yakın ilişkili olduğu görülmüştür. Bu skorlama sistemlerinin kompleks yapıları ve kullanım zorlukları nedeniyle AP'de yatak başı hastalık şiddeti indeksi (BISAP) gibi skorlama sistemlerinin kullanımı artış göstermiştir. BISAP, hastanın başvuru esnasında hastalığının prognoz ve ciddiyetini belirlemeye yarayan basit, kullanışlı yeni bir skorlama sistemidir. Amaç: Ülkemizde BISAP skorlama sisteminin etkinliğine yönelik geniş hasta sayılı bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızın amacı AP'de yaş, cinsiyet, pankreatit tipi ve komorbid hastalıkların mortalite üzerine etkisi ile birlikte, hastalık prognozu ve ciddiyetini göstermede etkinliği kanıtlanmış olan fakat 48. saatten sonra değerlendirilebilirliği olan Revize Atlanta Sınıflaması (RAC) baz alınarak, BISAP skorlama sisteminin akut pankreatit şiddetini ön görmedeki yerini araştırmaktır. Materyal ve metod: Bu çalışma tek merkezli, retrospektif, kesitsel, tanımlayıcı olarak tasarlanmıştır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Ocak 2013-Aralık 2020 tarihleri arasında acil servise karın ağrısı ile başvuran, 18 yaş ve üzeri, AP tanısı alarak yatışı yapılan hastalar dahil edilecek şekilde hasta bilgi yönetim sistemi üzerinden retrospektif olarak tarama yapıldı. Çalışmaya AP tanı kriterlerini karşılayan 1000 hasta dahil edildi. Hastaların başvuru anındaki BISAP skorları kaydedildi. Organ yetmezliği ve komplikasyon varlığı araştırılarak RAC'na göre pankreatit sınıflandırması yapıldı. Organ yetmezliği Modifiye Marshall skorlama sistemi kullanılarak belirlendi. Hastaların yaşları, cinsiyetleri, komorbid hastalıkları, pankreatit öyküleri, etiyolojileri, BISAP skorları, RAC'na göre hastalık şiddeti, hastanede yatış süreleri ve mortalite oranları kaydedildi. Bulgular: Mortalite açısından cinsiyet ve etiyolojiye göre gruplar arasında anlamlı istatistiksel farklılık gözlenmedi (sırasıyla; p=0.157 ve p 65 y) (p=0.003), hipertansiyon (HT) (p=0.007), iskemik kalp hastalığı (p=0.001) ile mortalite arasında istatistiksel anlamlı ilişki izlenirken, diabetes mellitus (DM) (p=0.336), hiperlipidemi (HL) (p=0.593), serebrovasküler hastalık (SVH) (p=0.95), kronik obstruktif akciğer hastalığı (KOAH)/astma (p=0.209), kronik böbrek yetmezliği (KBY) (p = 0.209), malignite (p=0.101), cinsiyet (p=0.171), mekanik/mekanik dışı nedenler (p = 0.261) ile mortalite arasında istatistiksel anlamlı ilişki olmadığı görüldü. Çoklu regresyon analizinde koroner arter hastalığı (KAH)'nın mortaliteyi bağımsız olarak 3.2 kat arttırdığı (% 95 CI; 1.5-6.5; p = 0.001) görülmüştür. BISAP skoru 3 ve üzerinin RAC'na göre şiddetli akut pankreatit (SAP)'li hastaları göstermedeki sensitivitesi %79, spesifitesi %91, pozitif prediktif değeri (PPV) %69, negatif prediktif değeri (NPV) %94 olarak görüldü (kappa=0.85). Sonuç: Çalışmamızda AP hastalarında ileri yaş (<65), iskemik kalp hastalığı ve HT varlığının mortalitede artışla ilişkili olduğu görülmüştür. DM, KBY, HL, SVH, KOAH/astım, malignite, cinsiyet ve etiyoloji ile mortalite arasında bir ilişki bulunmamıştır. Hastaların BISAP skorları RAC sınıflaması ile karşılaştırıldığında BISAP 3 ve üzerinde SAP'li hastaları saptamada %79 sensitivite ve %91 spesifiteye sahip olduğu görülmüştür.