Kronik hastalıkların uyku kalitesine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET KARAKAŞ
Danışman: Murat ALTUNTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kronik hastalıklar ile uyku kalitesi arasındaki olası ilişkiyi ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmamız gözlemsel, kesitsel, tanımlayıcı bir araştırmadır. Çalışma 01.06.2024 - 01.08.2024 tarihleri arasında İstanbul Güngören Abdurrahman Nafiz Gürman Aile Sağlığı Merkezi 89 Numaralı Aile Hekimliği Birimine Kayıtlı ve en az bir kronik hastalığı 804 kişi içerisinden çalışmaya katılmayı kabul eden 280 katılımcı ile yapıldı. Katılımcılara Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve tarafımızca oluşturulan sosyodemografik form yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. Araştırmada değerlendirilen vakaların demografik ve klinik özellikleri betimleyici istatistiksel analizlerle (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma vb.) incelendi. Çalışmada veri analizi için SPSS 27.0 paket programı kullanılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik bilgilerine dair tanımlayıcı veriler, katılımcılarda saptanan hastalık grupları ve en sık 20 hastalık, Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçeği ve alt alanlarının puanları frekans tabloları şeklinde verilmiştir. Çalışmanın verileri normallik varsayımları açısından Kolmogorv-Smirnov testi ile değerlendirilmiş olup p<0.05 olarak belirlenmiştir. Bundan dolayı ölçek puanları arasındaki korelasyonu belirlemek için non-parametrik testlerden Spearman's rho korelasyon testi yapılmıştır. Bununla birlikte ölçekler ile katılımcıların sosyodemografik verileri arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek üzere non-parametrik testlerden Mann-Whitney U Test ve Kruskal-Wallis Test uygulanmıştır. Gruplar arasında anlamlı fark çıkması durumunda, anlamlılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla post-Hoc testi olarak ikili gruplar Mann-Whitney U Test ile karşılaştırılmıştır. p<0.05 istatistikçe anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Bu çalışma, başvuranlar arasında kriterleri karşılayan 268 katılımcıda özellikle metabolik sendrom, psikiyatrik bozukluklar ve vitamin eksiklikleri gibi komorbiditelerin uyku parametrelerini nasıl etkilediğini ortaya koyarak, klinik pratikte kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarına katkı sağlamayı hedeflemiştir. Çalışma, Türkiye popülasyonunda kronik hastalık birlikteliklerinin uyku kalitesi ile ilişkisini inceleyen kapsamlı bir kaynak olma özelliği taşımaktadır. Sosyodemografik Özellikler: Katılımcıların %52,6'sı kadın, %47,4'ü erkek olup, yaş ortalaması 54,29 yıldır. Vücut Kitle İndeksi (VKİ) ortalaması 26,5 olarak hesaplanmış olup, katılımcıların %36,2'si fazla kilolu, %20,5'i obez kategorisindedir. Eğitim durumu: Katılımcıların %33,1'i yükseköğretim, %33,5'i ilköğretim mezunudur. Gelir düzeyi: %49,6'sı orta gelirli, %24,6'sı düşük gelirli grupta yer almaktadır. Kronik Hastalık Dağılımı: En yaygın kronik hastalıklar: Hipertansiyon (%36,57), Diyabet (%22,01), Vitamin D eksikliği (%17,91). Kişi başına düşen kronik hastalık sayısı: 2,62. Metabolik hastalık kümeleşmesi: Hipertansiyon + Diyabet (%11,6), Hipertansiyon + Hiperlipidemi (%11,2) en sık ikili kombinasyonlardır. Uyku Kalitesi ve İlişkili Faktörler: PUKİ puan ortalaması: 6,09±3,61. Katılımcıların %40,7'si iyi, %10,8'i kötü uyku kalitesine sahiptir. Cinsiyet farklılıkları: Kadınlarda uyku ilacı kullanımı (0,58±1 vs. 0,31±0,72; p=0,020) ve uyku latansı (1,31±0,83 vs. 1,05±0,93; p=0,006) anlamlı derecede yüksektir. Gelir ve mesken durumu: Çok yüksek gelirlilerde uyku latansı düşük (p=0,048), kirada oturanlarda uyku bozukluğu yüksektir (p=0,011). Kronik Hastalıkların Uyku Kalitesine Etkisi: Psikiyatrik hastalıklar: Toplam PUKİ puanı (8,71±5,5 vs. 5,92±3,39; p=0,029) ve uyku ilacı kullanımı (1,24±1,44 vs. 0,4±0,82; p=0,008) belirgin şekilde yüksektir. KOAH: Uyku latansı (1,77±1,13 vs. 1,16±0,85; p=0,036) ve subjektif uyku kalitesi (1,52±0,82 vs. 0,97±0,75; p=0,012) anlamlı düzeyde bozulmuştur. Migren ve cilt hastalıkları: Migrenli bireylerde PUKİ puanı (8,72±4,32 vs. 5,9±3,48; p=0,004), cilt hastalığı olanlarda ise (8,82±4,3 vs. 5,91±3,49; p=0,002) yüksektir. Sonuç: Bu çalışma, kronik hastalık birlikteliklerinin uyku kalitesi üzerinde tek başına görülen hastalıklardan daha güçlü bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle psikiyatrik bozukluklar, migren ve KOAH, uyku mimarisini çok yönlü olarak bozmaktadır. Metabolik sendrom (hipertansiyon, diyabet, hiperlipidemi) ve vitamin eksiklikleri (D ve B12) gibi kombinasyonlar, uyku sürekliliği ve farmakolojik müdahale gereksinimini artırmaktadır. Psikiyatrik ve nörolojik hastalıklar olan bireylerde uyku hijyeni eğitimi ve bilişsel davranışçı terapi önceliklendirilmelidir. Metabolik hastalık kümeleşmesi olan hastalarda diyet, egzersiz ve solunum rehabilitasyonu gibi multidisipliner yaklaşımlar uygulanmalıdır. Vitamin eksiklikleri rutin olarak taranmalı ve replasman tedavisi başlanmalıdır. Kronik hastalığı olan bireylerde uyku kalitesi taraması rutin klinik değerlendirmelere dahil edilmelidir. Gelecek çalışmalarda, bu ilişkilerin nedensellik yönünü aydınlatacak longitudinal araştırmalar yapılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Kronik Hastalıklar, Uyku Kalitesi