Jelatin biyoiskelet ile Chondrosome™ (Kartogenin destekli eksozom) uygulamasının sıçan tam katmanlı kıkırdak defekti modelinde rejeneratif etkilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, PLASTİK REKONSTRÜKTİF VE ESTETİK CERRAHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANER ALİ İLHAN
Danışman: İlker ÜSÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, kendini yenileyebilme kapasitesi düşük olan kıkırdak dokusunun defektlerinde ve yaralanmalarında kartogenin yüklü kondrosit eksozomunun total kıkırdak rejenerasyonunu ve iyileşme hızını arttırması, kıkırdak dokusunda daha az fibrozisle sonuçlanan bir iyileşme elde edilmesidir. Ayrıca çalışmada kartogenin yüklü eksozomun gruplarda farklı yollarla uygulanarak, veriliş yollarının da karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Yüzün temel mimarisine ciddi katkısı bulunan kıkırdak dokusunun rejenerasyonunu arttıran bir çözüm bulmak ve klinik kullanılabilirlik için literatüre katkı sağlamak çalışmanın bir diğer hedefidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada 32 adet Wistar Albino cinsi rat kullanılarak, her biri 8 rat içeren 4 grup oluşturulmuştur. Her ratın sağ diz ekleminde patellofemoral oluğa ulaşılarak distal femur kıkırdak yüzeyinde mikrodrill yardımıyla 2 mm x 2 mm x 1,5 mm boyutlarında tam kat kritik kıkırdak defekti oluşturulmuştur. Kontrol grubunda herhangi bir uygulama olmamıştır. İkinci grupta defekte sadece jelatin sünger yerleştirilmiştir. Üçüncü gruba haftada bir kez toplamda üç kere eklem aralığına 0,1 ml ve toplamda 2,04 x 109 partikül kartogenin yüklü kondrosit eksozomu uygulanmıştır. Dördüncü gruba ise 2,04 x 109 partikül kartogenin yüklü kondrosit eksozomu emdirilmiş jelatin sünger yerleştirilmiştir. 4. Haftada tüm gruplarda deneklerin yarısında dokular toplanıp sakrifikasyon gerçekleştirilmiştir. 8. Haftada kalan tüm deneklerin dokuları toplanarak deney sonlandırılmıştır. Deneyin son haftasında 2. ve 4. Gruptan rastgele seçilen ratlara MR görüntüleme yapılarak karşılaştırılmıştır. Alınan doku örnekleri makroskopik, histopatolojik ve immunohistokimyasal, MR bulgusu açısından değerlendirilmiştir. Bulgular: Makroskopik değerlendirmede ICRS skorlama sistemi kullanılmıştır. Birinci ve ikinci ay sonunda, defekt doluluk durumu açısından eksozom uygulanan gruplar (Grup 3 ve Grup 4), kontrol grubuna (Grup 1) kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek skorlar göstermiştir (p<0.05). Yüzey düzgünlüğü ve görünümü parametresinde hem birinci hem de ikinci ay değerlendirmelerinde eksozom gruplarının kontrol gruplarına anlamlı üstünlüğü izlenmiş (p=0.010 ve p=0.005); ayrıca jelatin süngere emdirilmiş eksozom uygulanan Grup 4'ün, enjeksiyon yoluyla eksozom uygulanan Grup 3'e kıyasla daha yüksek skorlar elde ettiği belirlenmiştir (p<0.05). Komşu kıkırdak ile entegrasyon parametresinde birinci ayda fark izlenmezken, ikinci ayda eksozom gruplarının üstünlüğü belirginleşmiştir (p=0.006). Toplam ICRS makroskopik skorları değerlendirildiğinde, eksozom gruplarının kontrol gruplarına ve Grup 4'ün Grup 3'e göre anlamlı derecede daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0.05). Zamana bağlı değerlendirmelerde kontrol gruplarında anlamlı değişiklik izlenmezken, Grup 3'te yüzey düzgünlüğünde, Grup 4'te ise toplam ICRS skorunda anlamlı artış saptanmıştır (p<0.05). Histolojik değerlendirmede O'Driscoll skorlama sistemi kullanılmıştır. Hyalin kıkırdak oluşumu, yapısal bütünlük, komşu kıkırdağa bağlanma ve ekstraselüler matriks üretimi eksozom gruplarında kontrol grubuna kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Total O'Driscoll skorları ve kollajen tip II boyanması eksozom gruplarında anlamlı artış göstermiştir. Grup 3 ve Grup 4'te proliferasyon yüksek olsa da gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir. Manyetik rezonans görüntüleme değerlendirmesinde Grup 4'ün kontrol grubuna kıyasla daha homojen sinyal dağılımı ve daha iyi yüzey devamlılığı sağladığı gözlenmiştir. Sonuç: Bu çalışmada eksozom temelli tedavinin kıkırdak defekti onarımına etkisi makroskopik, histolojik, immünohistokimyasal ve manyetik rezonans görüntüleme bulguları ile değerlendirilmiştir. Eksozom uygulanan gruplarda defekt doluluk durumu, yüzey morfolojisi ve komşu kıkırdakla entegrasyonun kontrol gruplarına kıyasla daha iyi olduğu; histolojik olarak ise hyalin kıkırdak bileşeni, ekstraselüler matriks üretimi ve kollajen tip II ekspresyonunun arttığı gösterilmiştir. Jelatin süngere emdirilmiş eksozom uygulamasının, enjeksiyon yoluyla uygulamaya kıyasla daha homojen onarım ve daha yüksek makroskopik skorlar sağladığı izlenmiştir. Bu bulgular, uygun bir taşıyıcı sistemle uygulanan eksozomların kıkırdak rejenerasyonunda etkili ve umut verici bir tedavi yaklaşımı olabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: eksozom, kartogenin, kıkırdak rejenerasyonu, rat kıkırdak defekti modeli, jelatin biyoiskelet