Fransız sahil çamı kabuğu özütü (Piknogenol) ile yüklü lipozomal jel formülasyonunun imikimod ile indüklenen fare psöriazis modelinde tedavi edici etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ANIL TEMİZ
Danışman: Zafer TÜRKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Psöriazis, etyopatogenezi henüz tam olarak aydınlatılamamış, kronik immün yanıt aracılı inflamatuar bir deri hastalığıdır. Psöriaziste mevcut tedavilerin sınırlı etkinliği ve yan etkileri, daha güvenli ve etkili alternatiflerin araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda, patofizyolojik benzerlikleri nedeniyle imikimod ile indüklenen fare psöriazis modeli, deneysel çalışmalarda sıklıkla tercih edilmektedir. Fransız sahil çamı (Pinus pinaster) kabuğu özütünden elde edilen Pycnogenol® (PYC), literatürde güçlü antioksidan ve antiinflamatuar özellikleri ortaya konmuş bir bileşik olup, kronik inflamatuar hastalıkların tedavisinde potansiyel bir ajan olarak değerlendirilmektedir. Günümüzde ilaç taşıyıcı sistemler, yeni topikal ajan geliştirilmesinde önemli rol oynamakta; lipozomal formülasyonlar ise deriye penetrasyonu artırmak ve yan etkileri azaltmak amacıyla sıklıkla araştırılmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmada piknogenolün %5 konsantrasyonunun topikal lipozomal jel formülasyonu geliştirilmiş ve bu formülasyonun fare psöriazis modelinde klinik, histopatolojik ve immünohistokimyasal parametrelerle tedavi etkinliğinin araştırılması hedeflenmiştir. Elde edilen verilerle literatüre bilimsel katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada 35 adet dişi BALB/c fare negatif kontrol (NC), psöriazis kontrol (IMQ), piknogenol yüklü lipozomal jel (IMQ+PYC), klobetazol propiyonat (IMQ+CLO) ve aktif madde içermeyen lipozomal jel bazı (IMQ+LJB) grupları olmak üzere rastgele 5 eşit gruba ayrılmıştır. Çalışma kapsamında, piknogenolün %5'lik konsantrasyonda yüklendiği lipozomal jel formülasyonu laboratuvar ortamında hazırlanmış ve stabilize edilmiştir. NC dışındaki tüm gruplardaki farelerin sırt ve kulak derilerine 8 gün boyunca topikal %5 imikimod krem uygulanarak psöriazis modeli indüklenmiş ve eş zamanlı olarak ilgili tedaviler topikal olarak uygulanmıştır. Klinik değerlendirmede Psöriazis Alan Şiddet İndeksi (PAŞİ) skorlaması kullanılmıştır. Deney boyunca kulak kalınlıkları ölçümleri de yapılmış olup deney sonunda hayvanların sırt derisi örnekleri histopatolojik ve immünohistokimyasal olarak incelenmiş; epidermal kalınlık, Baker skoru ve TNF-α ile IL-17 ekspresyon düzeyleri değerlendirilmiştir. Ayrıca sistemik immün yanıt göstergesi olarak dalak ağırlığı ve uzunluğu karşılaştırılmış; beyaz pulpa oranı histolojik olarak analiz edilmiştir. Bulgular: Hazırlanan %5 piknogenol yüklü lipozomal jel, uygun fizikokimyasal özellikler göstermiş olup formülasyonun partikül boyutu, zeta potansiyel, pH, ve viskozite değerleri topikal uygulamaya uygun aralıklarda bulunmuş; homojen dağılım ve fiziksel stabilite gözlenmiştir. IMQ grubunda psöriazis benzeri lezyonlar belirgin şekilde izlenirken, tedavi gruplarında klinik, histopatolojik ve immünohistokimyasal parametrelerde iyileşme kaydedilmiştir. IMQ+PYC grubunda PAŞİ skoru, kulak kalınlığı, epidermal kalınlık, Baker skorları ve TNF-α ve IL-17 ekspresyonlarında anlamlı derecede azalma tespit edilmiş (p<0,05); bazı parametrelerde IMQ+CLO ile benzer düzeyde, bazı parametrelerde ise daha üstün etkiler saptanmıştır. Ayrıca IMQ+PYC grubunda dalak ağırlığı ve uzunluğu anlamlı şekilde azalmış (p<0,05); beyaz pulpa oranı da NC grubuna yakın değerlere ulaşmıştır. IMQ+LJB grubu ise sınırlı ancak istatistiksel olarak anlamlı düzeyde iyileşmeler göstermiştir (p<0,05). Sonuç: %5 piknogenol yüklü lipozomal jel formülasyonu, imikimod ile indüklenen psöriazis benzeri fare modelinde klinik, histopatolojik ve immünolojik düzeyde anlamlı iyileşmeler sağlamış olup hem lokal hem sistemik düzeyde antiinflamatuar ve immünmodülatör etkiler göstermiştir. Elde edilen veriler, %5 piknogenol yüklü lipozomal jelin psöriazis tedavisinde etkili ve umut vadeden yeni bir topikal ajan olabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Imiquimod, Lipozom, Piknogenol, Psöriazis