Acil servise başvuran hastalarda saptanan üriner sistem enfeksiyonlarının değerlendirilmesi; bakteremi ve akut böbrek yetmezliği gelişenlerde risk faktörlerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA GÜNDÜZ
Danışman: Esragül AKINCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada Ocak-Ağustos 2024 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi acil servisine üriner sistem enfeksiyonu (ÜSE) ile başvuran ve idrar kültüründe üreme saptanan hastalar incelenmiştir. Hastaların bulgularının değerlendirilmesi; üropatojen mikroorganizmaların direnç profillerinin incelenmesi; bakteremi, akut böbrek yetmezliği (ABY) ve sepsis gibi komplikasyonların risk faktörlerinin belirlenmesi planlanmıştır. Böylelikle güncel durumu saptayarak farkındalığın artırılması, komplike olabilecek olguların öngörülmesi ve akılcı antibiyotik yönetimine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada Ankara Bilkent Şehir Hastanesi acil servisine 01.01.2024-31.08.2024 tarihleri arasında başvuran ve ÜSE tanısı konulan 18 yaş ve üzeri hastalardan idrar kültüründe üreme saptananlar retrospektif olarak incelenmiştir. Dahil edilen hastalara ait yaş, cinsiyet, ek hastalık, komplike eden risk faktörü varlığı, etkenlerin direnç profilleri ve verilen antibiyoterapiler kaydedilmiştir. Hastalarda bakteremi, sepsis ve ABY gelişme riskleri değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 605 hasta dahil edilmiş; %61.2'si kadın, ortanca yaş 69 olarak belirlenmiştir. Komplike ÜSE %76.4, sepsis/septik şok %13.4, bakteremi %23, ABY %32 oranında görülmüştür. Hastaların %62.5'i ayaktan izlenmiştir. ÜSE'yi komplike eden en sık 3 faktörün diyabet, KBH ve nefrolitiyazis olduğu belirlenmiştir. Tam idrar tetkikinde lökosit esteraz pozitifliği %94.5, nitrit pozitifliği %48.5 oranlarında saptanmıştır. Görüntülemede en sık saptanan patolojik bulgular kortikal kist, perirenal kirlenme, hidronefroz ve taştır. Komplike ÜSE grubunda son 3 ayda antibiyotik kullanımı diğer faktörlerden bağımsız şekilde yüksek iken, demans ve sepsis/septik şok düşük saptanmıştır. Bakteremik hastalarda bakımevinde yaşama, nötrofil yüzdesindeki artış, trombosit sayısındaki düşüş, serviste yatış (ayaktan takibe göre) bağımsız şekilde yüksek bulunmuştur. Bakteremiyi öngörmek için yapılan ROC analizinde PCT en güçlü tanısal biyobelirteç olarak öne çıkmış olup özellikle dışlamada güvenilirdir. Nötrofil yüzdesi, trombosit sayısı ve CRP düzeyi ise destekleyici parametrelerdir. Sepsis/septik şok grubunda yaş artışı, solid organ malignitesi, SVO, PCT artışı ve ABH bağımsız olarak yüksek bulunmuştur. ABH olan grupta yaş artışı, KBH, nefrolitiazis ve nefrostominin ABH ihtimalini diğer faktörlerden bağımsız şekilde arttırdığı görülmüştür. İdrar kültüründe en sık izole edilen bakteriler E.coli (%70.4), K.pneumoniae (%11.9), E.faecalis (%3.6) olup ÜSE komplike oldukça etken çeşitliliğinin arttığı görülmektedir. Enterokok, E.cloacae ve S.aureus üremesi saptanan hastaların komplike ÜSE olduğu; S.aureus üremesi olan 8 hastadan 7'sinin bakteremik olduğu saptanmıştır. Enterokoklarda ampisilin direnci %17.9, stafilokoklarda metisilin direnci %36.4; diğer üropatojenlerde direnç oranları nitrofurantoin %8.8, TMP-SMX %28.8, siprofloksasin %35.3, amikasin %4.2, seftriakson %39.8, meropenem %1.9 olarak saptanırken %39.4'ü ESBL pozitif olarak tespit edilmiştir. ESBL pozitifliği sırasıyla bakteremi, sepsis, komplike ÜSE, komplike olmayan piyelonefrit ve sistit gruplarında %48.0, %47.9, %43.9, %31.9 ve %16.3 oranında; karbapenem direnci ise aynı sırayla %0, %4.9, %3.0, %3.2, %0 oranlarında belirlenmiştir. Ampirik tedavide en sık sırasıyla seftriakson, sefiksim/sefuroksim, piperasilin-tazobaktam kullanılır iken kombine antibiyotik verilen hasta oranı %16.4 olarak saptanmıştır. En sık başlanan ampirik tedavi sistitte sefiksim/sefuroksim; diğer gruplarda seftriaksondur. Etkene yönelik en sık verilen antibiyotikler sırasıyla sefiksim/sefuroksim, seftriakson, ertapenemdir; sistit ve komplike olmayan piyelonefritte sefiksim/sefuroksim, komplike ÜSE ve bakteremide seftriakson, sepsiste meropenem/imipenem olarak bulunmuştur. Sonuç: ÜSE tanısı alan hastalarda ileri yaş, demans ve bakımevinde yaşama bakteremi ve sepsis riskini artırmaktadır. Bakteremiyi öngörmede en değerli biyobelirteç prokalsitonin olarak bulunmuştur. ÜSE'ye bağlı ABY gelişimi açısından nefropatiye yol açan hastalıklar ve altta yatan renal patolojiler risk faktörüdür. Sistit olgularında nitrofurantoin direnci saptanmamış ancak seftriakson, TMP-SMX ve siprofloksasin direnç oranları %10'un üzerinde bulunmuştur. Buna rağmen tedavide en sık 3.kuşak sefalosporinlerin tercih edilmesi, direnç artışına neden olmaktadır. Komplike olmayan piyelonefrit, komplike ÜSE, sepsis veya bakteremi riski olan hastalarda yüksek ESBL oranları nedeniyle sefalosporin ve kinolonlar yerine ilk seçenek olarak ESBL'ye etkili ajanlar tercih edilmelidir. Anahtar Kelimeler: Üriner sistem enfeksiyonu, sepsis/septik şok, bakteremi, akut böbrek hasarı, direnç