Bilişsel gelişimsel geriliği olan çocuklarda oküler bulguların retrospektif analizi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU KOYUNCU
Danışman: Fatmagül YILMAZ ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bilişsel gelişimsel gerilik (BGG), nörogelişimsel bozukluklar içerisinde önemli bir halk sağlığı sorunu olup bu çocuklarda oftalmolojik patolojilerin görülme sıklığı genel popülasyona göre belirgin derecede yüksektir. Çalışmamızın amacı BGG tanısı alan 0–18 yaş arası çocuklarda göz bulgularını retrospektif olarak incelemek, oftalmolojik bulgularla ilişkili risk faktörlerini belirlemek ve eşlik eden sistemik veya nörolojik durumlarla ilişkilerini analiz etmektir. Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Göz Hastalıkları Kliniği Pediatrik Oftalmoloji-Şaşılık birimine 01.01.2004 – 31.12.2024 yılları arasında başvuran BGG tanılı hastaların tıbbi kayıtları retrospektif olarak tarandı. Hastaların prenatal, natal ve postnatal öyküleri; eşlik eden nörolojik veya sistemik hastalıkları, refraksiyon kusurları; binoküler görme bulguları, şaşılık tipleri; okülomotor fonksiyonları ve ön/arka segment muayene bulguları değerlendirildi. İstatistiksel analizler SPSS 21 yazılımı kullanılarak gerçekleştirildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 335 çocuğun yaş ortalaması 6,09 ± 4,33'tür. %60,9'u erkek, %39,1'i kızdır ve akrabalık oranı %26,8 olarak saptanmıştır. Sistemik hastalıkların toplam görülme oranı %32,2'dir. Eşlik eden nörolojik hastalıklar tüm olguların %63,9'unda mevcut olup, en sık epilepsi (%25,4), serebral palsi (CP) (%17,9), Down sendromu (%10,1) ve otizm spektrum bozukluğu (%7,2) görülmüştür. Perinatal dönemde prematürite (%17,3) ve yeni doğan yoğun bakım yatışı (%23,0) dikkat çeken risk faktörleridir. Perinatal öyküsü bulunanlarda fundus patolojilerinin ve hipermetropik refraksiyon kusurunun görülme sıklığının anlamlı düzeyde arttığı saptanmıştır. (P<0.05) Biyomikroskopide %90,7 ön segment doğal bulunmuştur. Psödofaki (%3,0), afaki (%3,0), katarakt/lens kesafeti (%1,8) sınırlı sayıda olguda saptanmıştır. Fundus incelemesinde çocukların %83,6'sında fundus doğal olup optik disk solukluğu/atrofisi %9 ile en sık görülen anormalliktir. CP grubunda fundus patolojisi varlığı anlamlı olarak daha yüksek görülmüştür. Şaşılık yüksek oranda (%62) saptanmıştır. Esotropya %41,2 ile en sık görülen şaşılık tipidir; bunu ekzotropya (%20,8) takip etmektedir. Ekzotropya alt sınıflamasında geniş açılı ekzotropya %11,6 oranında izlenmiştir. Şaşılık tipleri eşlik eden nörolojik hastalıklarla karşılaştırıldığında epilepsi grubunda ekzotropyanın daha sık olduğu belirlenmiş ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p = 0,032). Hipermetropi en sık refraksiyon bozukluğu olup epilepsi (%62), serebral palsi (%63) ve Down sendromu (%68,8) olgularında belirgin hipermetropik profil izlenmiştir. Otizm grubunda ise emetropi ve hipermetropi eşit oranlarda (%47,6) görülmüş olup, bu dağılım diğer nörogelişimsel sendromlardan farklılaşmıştır. Binoküler akomodatif cevap yetersizliği %29,6 ve konverjans yetersizliği %9,6 olarak saptanmıştır. Down sendromu varlığına göre binoküler akomodatif cevap yetersizliği oranları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. (P<0,05). Otizm ve konverjans yetersizliği ilişkisi sınırda anlamlı olarak bulunmuştur. (P = 0,065) Sonuç: Bilişsel gelişimsel geriliği bulunan çocuklarda oftalmolojik patolojiler yüksek prevalans göstermekte olup erken tanı ve düzenli takip görsel prognoz açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışmanın bulguları, BGG'li çocuklarda oftalmolojik değerlendirmelerin multidisipliner yaklaşım ile ele alınması gerektiğini ve erken müdahalenin hem görsel hem de bilişsel gelişimi olumlu yönde etkileyebileceğini desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Bilişsel Gelişimsel Gerilik, Çocuklarda Göz bulguları, Epilepsi, Down Sendromu, Serebral Palsi, Refraksiyon Kusurları, Akomodasyon Bozukluğu