Tip 2 diyabet tanılı 40-69 yaş arası bireylerde score2-diabetes ile kardiyovasküler hastalık riskinin diyabet öz bakımı ve algılanan stres ile ilişkisi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ATATÜRK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE GÖĞÜS CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RABİA DERYA KİBAR

Danışman: Meşide GÜNDÜZÖZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Tip 2 diyabet tanılı 40-69 yaş arası bireylerde, SCORE2-Diabetes modeli ile hesaplanan 10 yıllık kardiyovasküler hastalık riski ile diyabet öz bakım pratikleri ve algılanan stres düzeyleri arasındaki ilişkinin çok boyutlu olarak incelenmesi; ayrıca trigliserid glukoz (TyG) ve aterojenik indeks (AIP)  gibi metabolik göstergelerin bu risk profiliyle olan etkileşiminin saptanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu araştırmaya, tip 2 diyabet tanısı ile takip edilen 40-69 yaş aralığındaki 171 birey dahil edilmiştir. Katılımcıların diyabet yönetimine dair öz bakım davranışları Diyabet Öz Bakım Aktiviteleri Ölçeği (SDSCA) ile, yordayıcı stres seviyeleri ise Algılanan Stres Ölçeği-10 (PSS-10) ile ölçülmüştür. Biyokimyasal değerlendirme kapsamında katılımcıların metabolik profilleri incelenerek TyG ve AIP belirlenmiştir. Bireylerin 10 yıllık kardiyovasküler olay riskleri Avrupa Kardiyoloji Derneğinin SCORE2-Diabetes hesaplama motoru kullanılarak belirlenmiştir. Bulgular: Algılanan stres düzeyi ile 10 yıllık kardiyovasküler hastalık riski (SCORE2-Diabetes) arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişki saptanmıştır. Basit doğrusal regresyon analizinde algılanan stresin kardiyovasküler riskin bağımsız bir belirleyicisi olduğu ve varyansın %19'unu açıkladığı belirlenmiştir (β=0,437; p 0,05).  Kardiyometabolik göstergeler incelendiğinde, hem TyG hem de AIP indekslerinin SCORE2-Diabetes ile anlamlı korelasyon gösterdiği; ancak çok değişkenli analizde yalnızca TyG indeksinin bu ilişkiyi bağımsız olarak sürdürdüğü belirlenmiştir. Sonuç: Bu çalışmada, tip 2 diyabetli bireylerde algılanan stres düzeyinin kardiyovasküler hastalık riski ile anlamlı ve bağımsız bir ilişki gösterdiği belirlenmiştir. Diyabet öz bakım davranışlarının da kardiyovasküler risk ile ilişkili olduğu, özellikle diyet ve fiziksel aktivite gibi bileşenlerin risk profilini olumlu yönde etkileyebileceği görülmüştür. Bu bulgular, tip 2 diyabetli bireylerde kardiyovasküler riskin yalnızca biyokimyasal ve klinik parametrelerle değil, aynı zamanda psikososyal ve davranışsal faktörlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu nedenle diyabet yönetiminde kardiyovasküler riskin azaltılmasına yönelik yaklaşımların, hastaların algılanan stres düzeyleri ve öz bakım davranışlarını da kapsayan bütüncül bir perspektifle ele alınması gerektiği düşünülmektedir.