Aile hekimliği polikliniklerinde pnömokok aşısı hakkındaki eğitimin pnömokok aşılama oranına etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİM CENGİZ
Danışman: Meşide GÜNDÜZÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Streptococcus pneumoniae'nin neden olduğu invaziv enfeksiyonlar, özellikle yaşlı bireylerde ciddi morbidite ve mortaliteye yol açmaktadır. Ancak yüksek risk grubundaki bireylerde dahi pnömokok aşılanma oranları belirlenen hedeflerin oldukça altındadır. Bu çalışmada, pnömokok aşılamasını artırmaya yönelik eğitim yaklaşımlarından bilgilendirme ve motivasyonel görüşme yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma, 65 yaş ve üzeri bireylerde bilgilendirme sonrası yapılan motivasyonel görüşmenin aşılanma oranlarını artırmadaki etkililiğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Yarı deneysel olarak tasarlanan bu araştırma, Kasım 2024 – Ocak 2025 tarihleri arasında Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'nde yürütüldü. Daha önce pnömokok aşısı yaptırmamış 290 gönüllü birey rastgele müdahale (n=145) ve kontrol (n=145) gruplarına ayrıldı. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile erişkin aşılarına ilişkin bilgi ve tutumları olgu formuyla toplandı. Kontrol grubuna yalnızca bilgilendirme formu verilirken, müdahale grubuna ek olarak bireysel motivasyonel görüşme uygulandı. Aşılanma durumları 8 hafta sonra kayıtlar ve telefonla takip edilerek değerlendirildi. Bulgular: Genel aşılanma oranı %52,41 olarak saptandı. Erkeklerin aşılanma oranı kadınlara göre anlamlı derecede yüksekti (p=0.001). Gelir düzeyi arttıkça aşılanma oranının da yükseldiği saptandı; ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulundu(p=0.046). Eğitim düzeyindeki artışla birlikte aşılama oranı artsa da fark anlamlı bulunmadı (p=0.617). Kronik hastalığı olan bireylerde aşılama oranı daha yüksek olmakla birlikte, fark anlamlı değildi (p=0.225). Medeni durum, sigara kullanımı, yaş ve hane halkı sayısı gibi değişkenlerle aşılanma arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p>0.05). Müdahale grubunda aşılama oranı %74,48; kontrol grubunda ise %30,34'tü (p<0.001). Müdahaleden önce sorulan pnömok aşısı olmama gerekçelerinden 'bilgi eksikliği' (p<0.001) müdahale grubunda daha sık bildirilirken;'güvensizlik' (p<0.001) ve 'doğal korunma tercihi' (p=0.023) gibi gerekçeler kontrol grubunda anlamlı düzeyde daha sık ifade edilmiştir. Sonuç: Çalışmada yalnızca bilgilendirme yapılan bireyler ile bilgilendirmeye ek olarak motivasyonel görüşme uygulanan bireyler karşılaştırıldığında, motivasyonel görüşme uygulanan grupta aşılanma oranı anlamlı ölçüde daha yüksekti. Bu bulgu, bilgilendirme temelli yaklaşımlara eklenen kişiselleştirilmiş ve etkileşim odaklı iletişim yöntemlerinin yaşlı bireylerde aşı kararı üzerinde daha etkili olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Erişkin Aşılama, Motivasyonel Görüşme, Pnömokok Aşısı, Sağlık Eğitimi