COVID-19 ile ilişkili koku bozukluğu ve bilişsel işlevler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEM DİREYBATOĞULLARI
Danışman: Huriye Hayat GÜVEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Koku kaybının COVID-19'un öne çıkan ve sık karşılaşılan bir semptomu olması, virüsun santral sinir sistemine girdiğinde olfaktör sinirin olasılıkla başlıca yolu oluşturması gibi özellikler, COVID-19 geçiren kişilerde gözlenen bilişsel işlev bozukluklarıyla da birleşince; koku kaybı, bilişsel işlevler ve nörodejeneratif süreçler arasındaki uzun süredir bilinen ilişkiyi akla getirmiş ve "COVID-19 nörodejeneratif hastalıkların gelişmesini tetikleyebilir veya hızlandırabilir mi?" sorusunu doğurmuştur. Bu çalışmada COVID-19 geçirmiş olan hastalarda koku kaybı ve süresi ile bilişsel işlevler arasındaki ilişkinin, bilişsel işlevlerdeki zaman içerisindeki değişimin ve bu olası değişim üzerinde etkisi bulunabilecek faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: COVID-19 geçirmiş olan 18-60 yaş aralığındaki hastalar, hastalığı izleyen 3-6 ay içerisinde çalışmaya alındı. COVID-19 ile ilişkili koku bozukluğu ve süresi sorgulandı. Bilişsel işlevler Addenbrooke Kognitif Değerlendirme Revize (ACE-R) test bataryası ve Sembol Sayı Modalitesi testi (SDMT) ile değerlendirildi. Altı ay sonra nöropsikolojik testler yinelendi, bilişsel işlevlerde ve koku kaybında değişiklik olup olmadığı araştırıldı. Bulgular: COVID-19 ile ilişkili koku kaybı olan 52 ve olmayan 45 hasta olmak üzere toplam 97 hasta çalışmaya alındı. Bu hastalardan 50'si ilk muayenelerinden 6 ay sonra tekrar değerlendirildi. Koku kaybı olan hastaların 42'sinde koku kaybının ≤3 ay, 10 hastada ise >3 ay sürdüğü belirlendi. COVID-19 ile ilişkili koku kaybı olan ve olmayan hastalar arasında birinci ve ikinci muayenelerdeki ACE-R, SDMT ve ACE-R bellek alt puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı. Koku kaybı >3 ay devam eden hastaların, ≤3 ay süren hastalara göre, ilk muayenelerindeki ACE-R puanlarının daha düşük; 6 ay sonraki kontrollerinde ise SDMT puanlarının daha düşük olduğu saptandı (p=0,018 ve p=0,044, sırasıyla). İkinci muayenede birinci muayeneye göre COVID-19 geçirmiş olan tüm hastaların yanı sıra koku bozukluğu olan ve olmayan alt gruplarda da, ACE-R puanlarının (p 3 ay süren hastalarda artış izlenirken (p<0,001 ve p=0,017, sırasıyla); SDMT puanlarında sadece koku kaybı ≤3 ay süren hastalarda ikinci muayenede artış tespit edildi (p<0,001). Lineer regresyon modellerinde koku kaybının süresi, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, obezite, hipertansiyon ve diabetes mellitusu içeren bağımsız değişkenlerin ACE-R, SDMT ve ACE-R bellek alt puanlarının zamansal değişimi üzerine etkisinin olmadığı saptandı. Sonuç: Sonuçlarımız COVID-19 geçiren hastalarda koku kaybı olsun veya olmasın bilişsel işlevlerin etkilenebileceğine; koku kaybının uzun sürmesi veya dirençli olması ile bilişsel işlev bozuklarının ilişkili olabileceğine işaret etmiştir. Bilişsel işlevlerin zaman içerisinde büyük ölçüde düzelme gösterdiği saptanmış; nörodejeneratif hastalıklardan farklı olarak genetik yatkınlık oluşturan faktörlerin bulunmayışı, onarım ya da kompansasyon mekanizmalarının sağlam olması gibi etkenlerin; COVID-19 ilişkili bilişsel işlev bozukluğuna yol açan hasarın geri dönebilir olmasını açıklayabileceği düşünülmüştür.