Sağlık çalışanlarının COVID-19 pandemi döneminde tütün ürünleri kullanımına bakış açısı ve kullanıcılarda alışkanlık değişimlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA ÖZDEMİR
Danışman: Mehmet ÖZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada; yeni koronavirüs hastalığı (COVID-19) pandemisi sürecinde sağlık çalışanlarının tütün ürünleri kullanımına ilişkin görüşlerini incelemek, tütün ürünleri kullanan sağlık çalışanlarının alışkanlıklarındaki değişiklikleri belirlemek ve Koronavirüs Anksiyete Ölçeği (KAÖ) ile kaygı düzeylerini değerlendirmek amaçlanmıştır. Tütün kullanımının bırakılmasının COVID-19 hastalık riski ve komplikasyonlarını azaltığını vurgulamak, pandemi sırasında tütün kullanımını bırakmayı teşvik etmek, tütün kullanımını bırakmayı desteklemeye yönelik yeni çıkarımlar geliştirilmesine yardımcı olmak planlandı. Anketi tamamlayan sağlık çalışanlarına gönderilen tütün kullanımının COVID-19 hastalığı üzerindeki olumsuz etkisi konusundaki bilgilendirme broşürü ile çalışanların bu konudaki bilgi düzeylerini artırmak hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Pandemi koşulları nedeniyle çevrimiçi (on-line) uygulanan çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde (EAH) görev yapan 370 gönüllü sağlık çalışanı katılmıştır. Araştırmacılar tarafından geliştirilen anket formu üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sosyodemografik verileri toplamaya yönelik sekiz soru, ikinci bölümde KAÖ, üçüncü bölümde ise araştırmacılar tarafından geliştirilen COVID-19 hastalığında sigara kullanımına bakış açısı ve kullanıcılarda alışkanlık değişimlerini inceleyen 24 adet çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular mevcuttu. Katılımcıların sosyodemografik ve klinik özellikleri, pandemi döneminde tütün kullanımına bakış açıları, koronavirüs anksiyete düzeyleri ve sigara kullananlarda ortaya çıkan alışkanlık değişimleri ile ilgili toplanan veriler Statistical Package for the Social Sciences (IBM, SPSS Statistics, 22.0) paket programı ile değerlendirildi. Bulgular: Araştırmaya katılan 114'ü (%30,8) erkek, 256'sı (%69,2) kadın olmak üzere 370 sağlık çalışanın yaş ortalaması 37,05±8,92'dir. Sigara kullanan toplam 122 (%33,0) sağlık çalışanından 46'sı (%40,35) erkek, 76'sı (%29,68) kadındı. Katılımcıların 157'si (%42,4) hiç sigara içmediği, 47'sinin de (%12,7) eski sigara kullanıcısı oldukları saptandı. Erkek sağlık çalışanlarında sigara kullanımı kadınlara göre anlamlı oranda daha yüksekti (p<0,001). Meslek gruplarına göre en düşük sigara kullanımı 31 (%28,44) ile hekimlerde, hekimler arasında ise 13 (%26,53) uzman doktorlardaydı. Uzman doktorların pandemi döneminde sigara kullanımındaki azalma oranı asistan doktorlarınkinden anlamlı derecede fazla bulundu (p=0,025). Pandemi döneminde kullanıcıların 24'ü (%19,7) sigara kullanımını azaltığını, 75'i (%61,5) sigara kullanımında değişiklik olmadığını, 23(%18,9)'nün kullanımının arttığını, dördü (%3,27) ise pandemi döneminde sigara kullanmaya başladığını belirtmişlerdir. Sigara kullananların 60'ının (%49,18) pandemi döneminde bırakmayı denediğini, bunlardan 23'ünün (%18,85) sigarayı bıraktığı saptanmıştır. Herhangi bir dönemde sigarayı bırakmayı deneyen 120 kişinin 91'i (%75,8) bırakmak için profesyonel yardım almamıştı. Genel olarak sağlık çalışanlarında en az bir kez sigara bırakma girişiminde bulunma oranı (%59,83), Küresel Yetişkin Tütün Araştırması'nda (KYTA, 2016) belirtilen genel popülasyon oranına (%24,6) göre daha yüksekti. Pandemi döneminde daha fazla tütüne maruz kalanlar anlamlı düzeyde daha çok akciğer bulgusu saptanan COVID-19 tanısı almışlardı (p<0,001). Tütün kullanımının COVID-19 hastalığına olumsuz etkisi olduğunu düşünenler (p=0,031) ve sigara kullanımının enfeksiyona yakalanmak için bir risk oluşturduğunu düşünenlerde (p=0,003) pandemi döneminde sigara bırakma girişimlerininin daha fazla olduğu saptandı. Çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının KAÖ'den aldıkları puanların ortalaması 2,21±3,20 olarak hesaplandı. Koronavirüs nedeniyle yüksek düzeyde anksiyeteye sahip kullanıcıların pandemi döneminde sigarayı bırakmayı anlamlı derecede daha fazla denediği (p=0,030), bu grubun daha fazla bırakma yöntemi kullandığı (p=0,045) ve maske ve diğer bulaş önlemleri sebebiyle kullanımlarını daha fazla azalttıkları saptandı (p=0,021). Sonuç: Çalışmamızda sağlık çalışanlarında sigara kullanımı yüksek, bırakma girişimleri fazla, ancak bırakma desteği alma oranları düşük saptanmıştır. Koronavirüs anksiyete düzeyi yüksek olan kullanıcıların, tütün kullanımının COVID-19 hastalığına olumsuz etkisi olduğunu düşünenlerin ve sigara kullanımının enfeksiyona yakalanmak için bir risk olduğunu düşünenlerin pandemi döneminde sigarayı bırakma girişimlerinin daha fazla olduğu dikkate alınarak sağlık çalışanlarının ayrıntılı bilgilendirilmesi ve desteklenmesi ile sigarayı bırakmalarına yardımcı olunabilir. Pandemi dönemindeki anksiyetenin doğru yönlendirilmesiyle sigara bırakma motivasyonunun artırılması sağlanabilir. Pandemi döneminde sigaraya başlama ve bu dönemdeki kullanımındaki artış stres ve artan iş yükü ile ilişkilendirilmiştir. Kullanıcılara stres yönetimi konusunda psikolojik destek verilmesi ve çalışma sürelerinin azaltılması yararlı olabilir.