Sıçanlarda deneysel olarak oluşturulan radyoterapiye bağlı nazal mukozit modelinde melatonin ve N-asetilsistein'in radyokoruyucu etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, KULAK BURUN BOĞAZ VE BAŞ-BOYUN CERRAHİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERTUĞRUL EDEBALİ KURT
Danışman: Sema ZER TOROS
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Baş ve boyun kanserlerinde cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi temel tedavi yöntemleridir. Baş ve boyun bölgelerine uygulanan radyoterapi sağlıklı nazal mukozada hasara yol açar ve hastaların hayat kalitesini ve tedavi süreçlerini etkileyen yan etkiler oluşturur. Radyoterapiye bağlı oluşan nazal mukoziti önleyici kabul edilmiş etkili bir tedavi yöntemi yoktur. Çalışmamızın amacı radyoterapinin nazal mukozada oluşturduğu etkileri incelemek, radyoterapi öncesinde uygulanan melatonin ve N-asetilsistein (NAC)'in radyoprotektif etkilerini araştırmak ve iki ajanın etki güçlerinin ve etki mekanizmalarının farklarını incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda 32 adet, 16 haftalık, 220-240 gram aralığında Sprague Dawley cinsi sağlıklı dişi sıçanlar kullanıldı. Sıçanlar randomize şekilde; kontrol grubu, radyoterapi grubu, melatonin + radyoterapi grubu ve NAC + radyoterapi grubu olarak 4 gruba ayrıldı. Deney sonunda sıçanlar sakrifiye edildi ve nazal mukozaları histopatolojik olarak; mukozal mononükleer iltihabi hücre infiltrasyonu, mukozal nötrofil infiltrasyonu, mukozal epitelde erozyon ve dökülme, mukozal ülserasyon, silya kaybı, vasküler dilatasyon ve fibrozis parametreleri ile değerlendirildi. TUNEL boyama yöntemi kullanılarak nazal mukozadaki apoptoz derecesinin değerlendirmesi yapıldı. Nazal mukozadan alınan örneklerin biyokimyasal değerlendirmesinde; Total Antioksidan Seviye (TAS), Total Oksidan Seviye (TOS), İnterlökin-1 beta (IL-1β), İnterlökin-6 (IL-6), Tümör Nekrozis Faktör-alfa (TNF- α) düzeyleri ölçüldü ve Oksidatif Stres İndeksi (OSİ) ölçümleri yapıldı. Bulgular: Melatonin + radyoterapi grubunda, radyoterapi grubuyla kıyaslandığında mukozal mononükleer iltihabi hücre infiltrasyonu, mukozal ülserasyon, silya kaybı, fibrozis ve TUNEL skoru düzeyleri anlamlı derecede düşük saptanmıştır. NAC + radyoterapi grubunun, radyoterapi grubuyla kıyaslandığında mukozal ülserasyon, silya kaybı, TOS, OSİ, IL-1β, IL-6 ve TNF-α düzeyleri anlamlı derecede düşük saptanmıştır, TAS düzeyi ise anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Sonuç: NAC uygulanan grubun TAS düzeyi, melatonin uygulanan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. TAS parametresi dışında melatonin ve NAC grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmemiştir. Melatonin ve NAC'nin, radyoterapinin nazal mukozada oluşturduğu inflamasyonu azaltmada etkili moleküller olabilecekleri görülmüştür. Anahtar Kelimeler: antiinflamatuar, antioksidan, melatonin, mukozit, N-asetilsistein, nazal mukoza, radyoprotektif etki, radyoterapi