Primer sjögren sendromlu hastalarda sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin belirleyicileri: Aracılık analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL BİLMEN ÜNAL
Danışman: Fatma İlknur ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sjögren Sendromu (SS), sistemik tutulumlarla karakterize kronik otoimmün bir hastalıktır. Bu hastalık, bireylerde ortaya çıkardığı çeşitli fiziksel ve mental semptomlar nedeniyle, sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Hastalığın multisistemik doğası ve gelişen komplikasyonlar, kapsamlı bir klinik değerlendirme ve bütüncül bir tedavi yaklaşımını gerektirmektedir. Bu çalışma, primer SS'li (pSS) hastalarda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini değerlendirmek ve bunun belirleyicilerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte tasarlanan bu araştırma, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı'nda Şubat-Aralık 2024 tarihleri arasında 135 pSS hastası ile yürütülmüştür. Hastaların tanıtıcı ve klinik bilgileri (Hastaların Tanıtıcı Özellikleri ve Klinik Değişkenlerine İlişkin Veri Toplama Formu), ağrı, yorgunluk ve kuruluk düzeyleri (Avrupa Romatoloji Derneği Sjögren Sendromu Hasta Rapor İndeksi-ESSPRI, Görsel Analog Skala-VAS, Yorgunluk Şiddet Ölçeği-YŞÖ), ağız sağlığı (Ağız Sağlığı Etki Profili14-OHIP), göz sağlığı (Ulusal Göz Enstitüsü Görme Fonksiyonu Anketi25-NEI-VFQ) ve yaşam kalitesi (SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği) düzeyleri değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler ile korelasyon ve aracı değişken analizleri uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların ortalama yaşı 51,1±10,2 yıl, ortalama hastalık süresi 50,3±56,4 ay olarak bulunmuştur. pSS'li hastalarda fiziksel sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin; bekar (p=0,027), üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip olan (p <0,001), ailesinde otoimmün hastalık öyküsü bulunan (p=0,003), aktif olarak çalışan (p = 0,005) ve göz sağlığıyla ilgili yaşam kalitesi (p=0,002) daha iyi olan hastalarda daha yüksek olduğu bulunmuştur. Buna karşılık kortikosteroid tedavisi alan (p=0,007), eklem tutulumu olan (p <0,001), ileri yaş (p=0,001), beden kitle indeksi (p=0,025), CRP (p=0,049), yorgunluk (p<0,001), ağrı (p<0,001) ve SS hastalık şiddet skorları yüksek olan (p<0,001) hastaların fiziksel sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Mental sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin; üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip hastalarda (p = 0,039) daha yüksek olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte, göz kuruluğu (p = 0,039) ve eklem tutulumu olan (p = 0,011), beden kitle indeksi (p=0,001), yorgunluk (p<0,001), ağrı (p<0,001) ve SS hastalık şiddeti skorları yüksek olan (p<0,001) hastaların mental sağlıkla ilgili kalitesinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Aracı değişken analizlerinde, SS hastalık şiddeti üzerinden yorgunluk şiddeti, fiziksel yaşam kalitesi üzerinde en güçlü aracı etkiye sahiptir (β=-3,05, p<0,05). Ağrı şiddeti de fiziksel yaşam kalitesi üzerinde anlamlı bir aracı etkiye sahiptir (β=-1,01, p<0,05). Mental yaşam kalitesi üzerinde SS hastalık şiddetinin hem doğrudan (β=-2,84, p<0,05) hem de yorgunluk aracılığıyla dolaylı (β=-2,10, p<0,05) etkileri bulunmaktadır. Sonuç: Analiz sonuçları, pSS hastalık şiddetinin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin çok yönlü bir yapıda olduğunu göstermiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, pSS hastalarında yaşam kalitesinin iyileştirilmesi için yorgunluk ve ağrı yönetiminin önemini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, hastaların sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin bütüncül hemşirelik bakımı kapsamında sistematik olarak değerlendirilmesi önerilmektedir. Elde edilen veriler, pSS hastalarında kanıta dayalı bakım protokollerinin geliştirilmesi için temel oluşturmaktadır.