Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastalarda COVID-19 aşı kararsızlığı değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YAĞMUR CANOĞLU
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Aşı kararsızlığı son yıllarda ülkemizde artan ve insan sağlığını ciddi olarak tehdit eden bir halk sağlığı sorunudur. Toplum bağışıklığını oluşturabilmek için yüksek aşı kabulüne ihtiyaç vardır. Bu çalışmamızda İstanbul Sancaktepe'de bir Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastaların, COVID-19'a bağlı aşı kararsızlığı sıklığını ve olası nedenlerini belirlemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız İstanbul Sancaktepe Kenan Güler Aile Sağlığı Merkezine başvuran hastalara yönelik, anket çalışması olarak tasarlandı ve çalışmaya toplam 1050 kişi dahil edildi. Veri toplama için güncel literatür referans alınarak anket soruları hazırlandı. Anket formları katılımcılar tarafından yüz yüze, kağıt üzerinden, hekim yardımı ile dolduruldu. Ankette sosyodemografik verilerin ve COVID-19'a özgü diğer bilgilerin sorgulandığı 26 soru yer alırken; devamında hastalık ve aşı ile ilgili 23 adet üçlü Likert sorusu bulunmaktadır. Tutum ve görüşlerin incelendiği 23 sorunun COVID-19 aşısı olma üzerine etkileri lojistik regresyon analizi ile değerlendirildi. Bulgular: Çalışmamızda COVID-19 aşı reddi sıklığı %8,6 olarak bulunmuştur. Bekar olma (p=0,009), >50 yaş olma (p=0,001), yüksek gelir düzeyi (p=0,006), sağlık çalışanı olma ya da yönetici/yardımcı profesyonel/kanun yapıcı meslek grubunda çalışma (p=0,017), grip aşısı yaptırma (p=0,001), çocuğuna COVID- 19 aşısı yaptırmak isteme (p=0,001) ve COVID-19'a karşı ulusal aşı yaptırmak isteme (p=0,001), eşlik eden astım/KOAH (p=0,047), hipertansiyon/KAH varlığı(p=0,04), maske, sosyal mesafe, dezenfeksiyon kurallarına uyma (sırasıyla p=0,014; p=0,023; p=0,035), COVID-19 ile ilgili bilgi ve tavsiyeleri konusunda Aile hekimine/Sağlık Bakanlığı açıklamalarına güvenmenin (sırasıyla p=0,028; p=0,001) aşı kabulünü olumlu yönde, emzirme/gebelik (p=0,001), evde çocukla yaşama (p=0,015), geriye dönecek olsa çocukluk çağı aşılarını yaptırmak istememe (p=0,001), COVID-19 ile ilgili bilgi ve tavsiyeleri konusunda dini liderlere güvenmenin (p=0,019) ise olumsuz yönde etkileyen faktörler olduğu saptandı. Yapılan lojistik regresyon analizine göre; aşının, COVID-19 hastalığını ve salgını önlediğini düşünme 2 kat (%95 CI: 1,408-2,966; p=0,000), herkes için zorunlu olması gerektiğini düşünme 1,8 kat (%95 CI: 1,154-2,898; p=0,010), işyerlerinin, okulların aşı kartı ya da negatif PCR testi istemi uygulaması 2,7 kat (%95 CI: 1,679- 4,406; p=0,000), aşı yaptırarak COVID-19 salgınından önceki hayata dönelebileceğine inanma 1,9 kat (%95 CI: 1,189-2,953; p=0,07), yurt içi/dışı seyahat kısıtlamalarının kalkacağına dair olan inanç 3,4 kat (%95 CI: 2,007-5,770; p=0,000) ve aşı hakkında daha fazla bilgi edinme ihtiyacının 2 kat (%95 CI:1,327-3,139;p=0,001), bağımsız risk faktörü olarak aşı kabulünü arttırdıkları saptanmıştır. Etraftakilerin/tanıdıkların aşı ile ilgili olumsuz tutumlarından etkilenme 0,5 kat (%95CI: 0,297-0,833; p=0,08), genel olarak aşıya karşı olma 0,4 kat (%95 CI: 0,251- 0,719; p=0,01), aşı geliştiren şirketlere güvenmeme 0,5 kat (%95 CI: 0,305-0,687; p=0,000), aşının içeriğinin güvenli olmadığını düşünme 0,5 kat (%95 CI: 0,362-0-795; p=0,02) ve aşının etkili olmayabileceğinden endişelenmenin ise 0,6 kat (%95 CI: 0,381-0,900; p=0,015) bağımsız risk faktörleri olarak aşı kabulünü azalttıkları bulunmuştur. Sonuç: Ülkemizde aşı kararsızlığının azaltılması için toplum, aşının içeriği, güvenilirliği, olası yan etkileri ve salgın üzerindeki etkililiği konusunda olumlu yönde bilgilendirilmelidir. Zorunlu aşı uygulaması yerine toplumsal sorumluluk bilinci oluşturulması önerilmektedir. Bireylerin aşı kabulü üzerinde olumlu etkileri olan Aile Hekimlerinin, bu mücadelede katkısı büyük olacaktır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Aşı Kararsızlığı, COVID-19