İnflamatuvar bağırsak hastalığı ile takipli hastalarda ekstraintestinal bulguların ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ADANA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTÜL AKKOYUN
Danışman: Banu KARA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnflamatuvar Bağırsak Hastalığı ile Takipli Hastalarda Ekstraintestinal Bulguların ve Risk Faktörlerinin Değerlendirilmesi Amaç: İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (İBH), yalnızca gastrointestinal sistemi değil, birçok hastada bağırsak dışı organları da etkileyebilen sistemik hastalıklardır. Amacımız; takipte olan hastalarda ekstraintestinal bulguların (EİB) sıklığını ve risk faktörlerini saptamak ve konu ile ilgili farkındalık oluşturmaktır. Aynı zamanda İBH'de ekstraintestinal bulguların erken tanımlanmasına katkı sağlanması, yüksek riskli hasta gruplarının belirlenmesi ve klinik yönetimin daha etkin şekilde planlanmasına yönelik bilimsel veri oluşturulması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Çalışmanın etik kurul onayının alınmasının ardından, Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniğinde İBH ile takipli hastaların veri formunda bulunan demografik, klinik ve laboratuvar verileri değerlendirildi. Verilerine ulaşılamayan hastalar ile 18 yaş altı hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Kriterlere uyan 404 hasta çalışmaya alındı. Hastaların demografik özellikleri, semptomları, fizik muayene bulguları, laboratuvar değerleri, radyolojik görüntüleme sonuçları, endoskopi ve histopatoloji bulguları ile tedavide kullanılan ilaçlar, gastrointestinal sistem dışı tutulumları, eşlik eden sistemik hastalıkları ve cerrahi tedavi gereksinimleri kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastalardan 180 hasta Crohn hastalığı (CH), 218 hasta ülseratif kolit (ÜK), 6 hasta indetermin kolit tanılıydı. Hastaların 215'i erkek (%53,2), 189'u (46,8) kadındı. Tüm hastaların yaş ortalaması 40,8±14,9 olarak tespit edildi. CH'de en fazla ileal hastalık (%57,3) ve inflamatuvar davranış paterni (%61,1) görülürken; ÜK'de en sık pankolit (%36,9) görüldü. CH'de ilk belirti ile tanı konulma zamanı arasındaki süre ortalama 11,4 ay, ÜK'de 5,6 ay olarak saptanıldı (p < 0,001). Hastaların %65.8'inde EİB tespit edildi. CH'de %70,6, ÜK'de %61 oranında EİB saptanıldı (p = 0,046). Hastaların % 39,9'unda 1 EİB, %19,8'inde 2 EİB, %3,5'inde 3 EİB, %0,7'sinde 4 EİB, % 1,9'unda ise 5 ve üzeri EİB eşzamanlı görüldü. EİB olan hastaların %12,8'inde EİB tanı öncesi gelişmişti. Tanı öncesi EİB varlığı CH'de %15,7 iken, ÜK'de %10,6 oranında tespit edildi. Tanı öncesi en sık görülen EİB'ler sırasıyla ankilozan spondilit (AS), uyku bozukluğu, egzema, oral aft ve üveit idi. En yüksek prevelansa sahip EİB demir eksikliğiydi (%66,6). Sonra sırasıyla halsizlik ve uyku bozukluğu (%53,7), anemi (%44,7), B12 eksikliği (%39,4), osteopeni (%24,8), artralji (%23,5), osteoporoz (%15,1), nefrolitiazis (%13,1), oral aftlar (%11,9), metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) (%9,1), AS (%7,2), egzema (%4,2), eritema nodosum (EN)(%2,2) olarak saptanıldı. Halsizlik ve uyku bozukluğunun ÜK'de daha sık olduğu görüldü (p = 0,047). Kadınlarda EİB daha sık saptanıldı (p = 0,026). Cilt bulguları (p = 0,022) ve artralji (p = 0,019) kadın hastalarda daha fazla görülürken; osteoporoz (p=0,049), MASLD (p = 0,038) ve AS'nin (p = 0,026) erkek hastalarda daha sık görüldüğü tespit edildi. Ailede İBH öyküsü olanlarda sakroileit daha sık (p = 0,038) görüldü. EİB olan hastalarda kortikosteroid kullanım süresi daha uzun olarak tespit edildi (8,91±14,1 ay, p = 0,001). Sonuçlar: İBH hastalarında EİB'ler oldukça sık görülmektedir. Halsizlik ve uyku bozukluğu, demir eksikliği, anemi gibi sistemik etkiler ve nutrisyonel bozukluklar oldukça yaygın görülen EİB'lerdendir. CH hastalarında EİB sıklığı ÜK'ye göre daha fazladır. İBH hastaları ilk bulgu olarak EİB ile başvurabilir. Kadın cinsiyette EİB gelişme riski daha yüksektir. Anahtar Kelimeler: Ekstraintestinal bulgular, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, risk faktörleri