1 ay- 5 yaş arası kronik hastalık nedeniyle takip edilen çocukların ailelerinin aşı uygulamaları hakkında bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ALAY
Danışman: Sadık Sami HATİPOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kronik hastalık, bir hastalığın uzun bir zamana yayıldığı veyatekrar ettiği, yaşam kalitesinin olumsuz yönde değiştiği, sosyal, fiziksel, duygusal engellere yol açan bir durumdur (1). Çocuklarda alerjik rahatsızlıklar (astım, egzama, saman nezlesi) ve nörolojik hastalıklar (konvülsif hastalıklar ve nöromusküler hastalıklar) sık görülen kronik hastalıklardandır. Ayrıca dünya genelinde çocuklarda Diabetes Mellitus, Down sendromu, kistikfibroz, orak hücreli anemi, ALL sıklığı da artmaktadır. Bu sayılan hastalıklarda kayıpların nedeni çoğunlukla araya giren enfeksiyonlardır (2). Bu nedenle çocukluk çağı aşıları bu çocukların yaşam kalitesini ve süresini artırmada büyük öneme sahiptir. Biz bu çalışmamızda herhangi bir kronik hastalık nedeniyle sık sağlık kuruluşu başvurusu olan çocukların ailelerinin ulusal aşı takvimine uyumunu, uygulanan rutin aşılar dışında özel aşıları bilme ve uygulama oranlarını; varsa eksik aşıların sebeplerini ortaya koyabilmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 1 Mayıs-1 Ağustos 2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde yapılmıştır. Çalışmamız tek merkezli, prospektif, kesitsel ve tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır. Çalışmamıza herhangi bir sebeple çocuk sağlığı ve hastalıkları acil servisine, polikliniklere başvuran ve/veya serviste yatışı sağlanan kronik hastalık tanısıyla takip ve tedavisi devam eden ya da kronik hastalık şüphesiyle tetkik ve tedavisi başlanan 1 ay-5 yaş arası çocukların anneleri katılmıştır. Çalışma anketi, çalışma koşullarını sağlayan annelere yüz yüze uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2020 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamız kronik hastalık tanısıyla takipli 150 çocuğun annesiyle yapılmıştır. Annelerin aşıları zamanında yaptırma durumları incelendiğinde; %86,7'sinin (n=130) aşıları zamanında yaptırdığı, %10,0'unun (n=15) zamanı geçen aşısı olduğu, %1,3'ünün (n=2) bilgisinin olmadığı, %2,0'sinin (n=3) aşı yaptırmadığı görülmektedir. Eksik aşı nedenleri incelendiğinde; %86,7'sinin (n=130) aşılarının tam olduğu, %9,3'ünün (n=14) zaman bulamadığı, %2,7'sinin (n=4) yan etki korkusu yaşadığı, %0,7'sinin (n=1) başka hastalık yaşama korkusu olduğu, %0,7'sinin (n=1) bilgi eksikliği olduğu görülmektedir. Özel aşıları sadece isim olarak bilme durumları incelendiğinde; %62,0'sinin (n=93) bildiği, %38,0'inin (n=57) bilmediği görülmektedir. Annelerin özel aşı yaptırma durumları incelendiğinde; %14,0'ünün (n=21) yaptırdığı, %86,0'sının (n=129) yaptırmadığı görülmektedir. Annelerin özel aşı yaptırmama nedenleri incelendiğinde; %14,0'ünün (n=21) yaptırdığı, %44,7'sinin (n=67) bilgi eksikliği olduğu, %9,3'ünün (n=14) fiyat yüksekliği yüzünden, %23,3'ünün (n=35) gerekli bulmaması, %4,7'sinin (n=7) vakit bulamama, %1,3'ünün (n=2) ilaç-aşı etkileşimi, %1,3'ünün (n=2) yan etki korkusu nedeniyle, %1,3'ünün (n=2) sosyal medya ve çevre etkisi yüzünden aşı yaptırmadıkları görülmektedir. Ulusal aşı takvimindeki aşıları uygulama oranları her ne kadar yüksek olsa da 'Çocuğumun aşıya bağlı yan etki yaşamasından korkuyorum.' cümlesine evet diyenlerin oranı %61,3 çıkmıştır. Sonuç: Çalışmamızın asıl amacı olan sık hastane başvurusu olan hasta çocukların aşı takvimine uyumunu ölçmek adına anketimizin sonuçları önemlidir. Ülkemizde 'Genişletilmiş Bağışıklama Programı' ile yaygın bağışıklama uygulamaları sonucu aşılama hızı 2019 yılında %96-99'a ulaşsa da bizim çalışmamızda aşısı tam olan çocukların %86,7 de kalmasının nedenleri kronik hastalık nedeniyle sık sağlık kuruluşu başvurusu, hastane yatışları nedeniyle vakit bulamama ve aşı yan etkilerinden korkmak olmuştur. Öncelikle birinci basmakta bu çocukların aşı zamanlarını daha yakın takip etmek ve zamanı gelen aşıları daha sık hatırlatmak gerekmektedir. Aşı yan etkilerinden korkan annelere gerek rutin uygulanan aşılar hakkında gerek özel aşılar hakkında daha fazla bilgi verilmelidir. Kronik hastalığı olan çocukların, aşıyla önlenebilir enfeksiyonlarla daha fazla zarar görmesinin engellenmesi gerektiği anlatılmalıdır. Bu çocukların ikinci ve üçüncü basamak hastane başvurularında uygulanan aşıları, sırası gelen aşıları sorgulanmalı, eksik aşıların tamamlanması için doğru bilgi verilmeli, uygun yönlendirmeler yapılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Kronik hastalık, aşı takvimi, özel aşı, bağışıklama