Birinci basamakta morbid obez hastaların kanser taramalarına katılımı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİNÇ YELER MUGAN
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obezite, kanser gelişimi ve kanser ilişkili mortalite açısından önemli bir risk faktörü olmasına karşın, obez bireylerde kanser taramalarına katılımın çeşitli psikososyal ve yapısal engeller nedeniyle yetersiz olabildiği bildirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, birinci basamakta izlenen morbid obez bireylerde smear, mamografi ve kolorektal kanser taramalarına katılım düzeylerini belirlemek ve diğer obez gruplarla karşılaştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışma örneklemi, birinci basamakta izlenen ve BKİ değerlerine göre eşit sayıda dört gruba ayrılan toplam 308 katılımcıdan oluşmuştur: BKİ ≥40 (morbid obezite) grubu (n=77), BKİ 35 –39,99 grubu (n=77), BKİ 30 –34,99 grubu (n=77) ve BKİ <30 grubu (n=77). Katılımcıların sosyodemografik özellikleri kaydedilmiş ve katılımcıların sosyal izolasyon düzeyi Hikikomori Sosyal İzolasyon Ölçeği (HQ-22) ile değerlendirilmiştir. Bulgular: BKİ kategorilerine göre smear (p=0,785), mamografi (p=0,295) ve kolorektal tarama katılımında (p=0,069) anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna karşın HQ-22 puanları BKİ kategorileri arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,001). Smear taramasına katılmama için çok değişkenli model anlamlı bulunmuş (χ²=27,805; p<0,001) ve yaş (OR=1,042; p=0,004) ile HQ-22 (OR=1,031; p=0,004) artışı katılmama olasılığı ile ilişkili saptanmıştır. Mamografiye katılmama için çok değişkenli model anlamlı olup (χ²=21,309; p=0,001) yaş artışı katılmama olasılığını azaltırken (OR=0,969; p=0,031), HQ-22 artışı katılmama olasılığını artırmıştır (OR=1,031; p=0,003). Kolorektal taramaya katılmama için model güçlü ve anlamlı bulunmuş (χ²=71,198; p<0,001); yaş artışı katılmama olasılığını azaltmış (OR=0,870; p<0,001), kadın cinsiyet katılmama olasılığını artırmış (OR=2,520; p=0,016) ve HQ-22 artışı katılmama olasılığı ile ilişkili saptanmıştır (OR=1,044; p=0,001). ROC analizlerinde HQ-22'nin smear (AUC=0,649; p=0,002), mamografi (AUC=0,643; p=0,001) ve kolorektal taramaya katılmama durumunu (AUC=0,642; p=0,001) düşük-orta düzeyde ayırt edebildiği gösterilmiştir. Sonuç: Birinci basamakta izlenen obez ve morbid obez katılımcılarda smear, mamografi ve kolorektal kanser taramalarına katılım oranları düşük bulunmuş ve katılım BKİ kategorilerine göre anlamlı farklılık göstermemiştir. Buna karşın sosyal izolasyon düzeyinin (HQ-22) üç tarama türünde de katılmama olasılığı ile tutarlı biçimde ilişkili olması ve HQ-22'nin katılmama durumunu anlamlı düzeyde ayırt etmesi, tarama davranışlarında psikososyal bileşenlerin kritik rolünü düşündürmektedir. Bulgular, birinci basamakta obez ve morbid obez bireylerde kanser taramalarını artırmaya yönelik müdahalelerin yalnızca klinik risk profiline değil, sosyal izolasyon/erişim (HQ-22≥27,5 puan) bariyerleri ve hasta ile etkileşim süreçlerine de odaklanması gerektiğini desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Obezite, BKİ, kanser taraması, smear, mamografi, kolorektal kanser, birinci basamak, sosyal izolasyon