Acil servise başvuran iş kazalarında maliyet eşitsizliği ve yüksek maliyetli hasta belirleyicileri: Retrospektif tek merkezli çalışma
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİBEL GÜLLÜÇAYIR
Danışman: Serkan DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İş kazaları gelişmekte olan ülkelerde önemli bir halk sağlığı ve ekonomi sorunudur. Bu çalışmada, üçüncü basamak bir eğitim araştırma hastanesi acil servisine başvuran iş kazası vakalarının demografik, klinik özelliklerini ortaya koymak; doğrudan sağlık harcaması ve iş göremezlik süresi açısından ekonomik yükü değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, 1 Ocak 2025 – 30 Nisan 2025 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Servisi'ne iş kazası nedeniyle başvuran tüm hastaları kapsayan retrospektif tek merkezli kesitsel bir çalışmadır. Hasta bilgi yönetim sistemi ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları üzerinden demografik veriler, başvuru şekli, travma mekanizması, anatomik lokalizasyon, görüntüleme modaliteleri, konsültasyon durumu, hasta sonlanımı, doğrudan tıbbi maliyet (TL) ve istirahat raporu süresi verileri elde edilmiştir. Sürekli değişkenler dağılım özelliklerine göre ortalama±SS veya medyan (IQR) olarak; kategorik değişkenler frekans ve yüzde olarak sunulmuştur. Grup karşılaştırmalarında Mann–Whitney U ve Kruskal Wallis testleri, sürekli değişkenler arası ilişkide Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. p<0,05 anlamlılık sınırı kabul edilmiştir. Maliyet eşitsizliği Gini katsayısı ile değerlendirildi; yüksek maliyetli hasta (üst %10) ve uzamış istirahat (≥7 gün) sonlanımları için çok değişkenli logistik regresyon, maliyet sürücüleri için doğal logaritması alınmış maliyet üzerinde çok değişkenli lineer regresyon modelleri kuruldu. Model performansı ROC eğrisi altındaki alan (AUC), Brier skoru ve kalibrasyon eğrisi ile değerlendirildi. Bulgular: Toplam 1570 vaka analiz edildi. Erkek %76,1; yaş ortalaması 33,7±11,6 yıl; %57,3'ü 35 yaş altıydı. En sık etkilenen anatomik bölge üst ekstremiteydi (%71,4); vakaların %65,7'sinde birden fazla bölge etkilenmişti. Hastaların %29,1'inde BT içeren ileri görüntüleme yapıldı; %53,1'i konsültasyon istendi; %87,9'u taburcu edildi. Toplam doğrudan tıbbi maliyet 3.872.741 TL; vaka başına medyan maliyet 400,7 TL idi. Maliyet dağılımı aşırı eşitsizdi (Gini = 0,865); en pahalı %1 (n=16) toplam maliyetin %61,5'ini, en pahalı %5'i %77,5'ini oluşturuyordu. Çok değişkenli logistik regresyonda yüksek maliyetli (üst %10) hasta olmanın bağımsız belirleyicileri BT görüntüleme (OR=10,19; 95% GA 6,56–15,84), konsültasyon istemi (OR=10,39; 95% GA 6,10–17,69), batın travması (OR=4,31), erkek cinsiyet (OR=2,70) ve yaş (OR=1,03/yıl) olarak saptandı (AUC=0,860). Log-lineer regresyonda BT %242,8, konsültasyon %94,6, batın travması %50,9 daha yüksek maliyetle bağımsız olarak ilişkili bulundu (R²=0,257). Uzamış istirahat (≥7 gün) için en güçlü bağımsız belirleyici konsültasyon istemiydi (OR=6,06; AUC=0,758). Sonuç: İş kazalarına bağlı acil servis maliyetleri küçük bir ağır vaka azınlığında yoğunlaşmaktadır (Gini=0,865; en pahalı %1 toplamın %61,5'i). BT görüntüleme ve konsültasyon istemi yüksek maliyetin en güçlü bağımsız belirleyicileridir. İş kazası ekonomik yükünün azaltılmasına yönelik stratejilerin, vaka sıklığını genel düşürmek yerine ağır travmalara yol açan mekanizmaların önlenmesine ve klinik karar standardizasyonuna odaklanması daha verimli görünmektedir. Anahtar kelimeler: iş kazası, acil servis, maliyet eşitsizliği, yüksek maliyetli hasta, Gini katsayısı, çok değişkenli regresyon, iş göremezlik.