Ankara'da zorlamalı kadın ölümleri: Otopsi çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ERDOĞAN
Danışman: Sait ÖZSOY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Zorlamalı ölümler; kaza, cinayet, intihar yoluyla veya bilinmeyen nedenlerle gerçekleşen; ateşli silah yaralanmaları, trafik kazaları, yüksekten düşmeler, boğulmalar, yanıklar, zehirlenmeler ya da her türden travmatik yaralanmalara bağlı gelişen ölümlerdir. Tarih boyunca olduğu gibi günümüzde de her tür şiddetten zarar gören başlıca kesimlerden birisi kadınlardır. Kadın sağlığı, toplumsal cinsiyet kavramıyla doğrudan ilişkili olduğundan kadının toplum içindeki statüsünden bağımsız olarak değerlendirilmemelidir. Bir ülkedeki ölümler biyolojik, politik, sosyal ve kültürel faktörlerin yanı sıra o ülkenin veya bölgenin gelişmişlik düzeyinden de etkilenmektedir. Zorlamalı kadın ölümlerinin önlenmesi, sebep olan faktörlerin ortadan kaldırılmasının yanı sıra caydırıcı adli süreçlerin işletilmesiyle mümkün olabilir. Otopsi adli soruşturma ve kovuşturmanın önemli basamaklarındandır. Bütün bunlar göz önüne alındığı zaman, özellikle kadına yönelik şiddet, kadın cinayetleri ve diğer zorlamalı kadın ölümleri konularında giderek artan toplumsal bilinç ve çözüm odaklı ulusal politikalara ek olarak günümüzde zorlamalı kadın ölümlerine neden olan faktörlerin bilimsel çalışmalarla da tüm boyutlarıyla ele alınması gerekmektedir. Ülkemizde zorlamalı kadın ölümleri ile ilgili çalışmalar son derece sınırlı iken, dünyada az sayıda çalışma mevcut olsa da güncel tarihli çalışmaların nispeten sınırlı olduğu gözlemlenmiş olup ülkemizde ve dünyada zorlamalı kadın ölümleri ile ilgili çalışmaların yaygınlaştırılması gerekliliği, bu bilimsel çalışmaların adli mekanizmaların yürütülmesine önemli oranda katkı sağlayacağı düşüncesi ve zorlamalı kadın ölümlerinin önüne geçilmesi amacıyla çalışmamız planlandı. GEREÇ VE YÖNTEM: Adli Tıp Kurumu Ankara Grup Başkanlığında 1 Ocak 2019 - 30 Haziran 2023 tarihleri arasında otopsisi yapılmış tüm zorlamalı kadın ölümü olguları çalışmamıza dâhil edildi. Ölüm nedeni hakkında kanaate varılamayıp ölüm nedeni belirlenmek üzere tüm evrakı İstanbul Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas dairesine gönderilen vakalar çalışma kapsamına alınmadı. Verilen tarih aralığında yapılmış olan toplam 7783 otopsiden zorlamalı kadın ölümü kapsamında olan 586 (% 7,53) olguya ait ölü muayene ve olay yeri inceleme evrakı ile tıbbi belgeler ve otopsi raporlarından elde edilen veriler veri toplama formuna kaydedildi. Olguların ölüm orijinleri hakkında ölü muayene ve olay yeri inceleme evrakı ile kimlik tanıklarının beyanlarından yararlanılarak çıkarımlarda bulunuldu. BULGULAR: Ankara'da 01.01.2019 - 30.06.2023 tarihleri arasında otopsi yapılan 7783 olgudan; 6048'inin (% 77,7) erkek, 1735'inin (% 22,3) kadın olduğu tespit edildi. 1735 kadın olgudan 586'sının (% 34) zorlamalı kadın ölümü olduğu belirlendi. Olgularımızın % 94,4'ünün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, % 5,6'sının ise yabancı uyruklu olduğu saptandı. Olgularımızın yaşları 0 - 95 arasında olup ortalaması 40,80 ± 22,26 yaş idi. Sekiz olgunun gebe olduğu ve bunlardan dördünün kaza, üçünün intihar, birinin cinayet sonucu öldüğü saptandı. Olgularımızın en sık ölüm sebeplerinin yüksekten düşme (% 23,4), ası (% 18,3) ve trafik kazaları (% 15,5) olduğu saptandı. Olgularımızın ölüm orijinlerinin % 41,7 intihar, % 38,2 kaza ve % 15 cinayet olduğu saptandı. Kaza olgularının % 40,2 trafik kazası, % 10,3 yangın ve diğer yanıklar, % 9,8 CO intoksikasyonu ve % 7,1 yüksekten düşme nedeniyle; cinayet olgularının % 44,3 ateşli silah mermi çekirdeği yaralanması, % 28,4 kesici - delici alet yaralanması, %13,6 av tüfeği saçma taneleri yaralanması neticesinde; intihar olgularının %43,9 ası, % 40,2 yüksekten düşme, % 7 ateşli silah mermi çekirdeği yaralanması neticesinde meydana geldiği saptandı. Yaş gruplarında ölüm orijinleri incelendiğinde; 18 – 64 yaş grubunda olan olgularda cinayet ve intihar oranları; hem 18 yaşından küçük olgular hem de 65 yaş ve üzeri olan olgulara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). 18 yaşından küçük olgular ile 65 yaş ve üzeri olan olgularda ise 18 – 64 yaş grubuna göre kaza orijini anlamlı olarak yüksek bulundu (p < 0,001). Ölüm orijini cinayet olan olgularda sanığın % 57,9 oranında mağdurun eski ya da mevcut eşi / erkek arkadaşı olduğu tespit edildi. İntihar olgularının % 50'sinin özgeçmişinde psikiyatrik hastalık olduğu saptandı. SONUÇ: Çalışmamız retrospektif bir çalışma olup; ölü muayene ve olay yeri inceleme evrakı, kimlik tanıklarının beyanları ile otopsi raporlarından elde edilen veriler değerlendirildiğinden her olguda her veriye erişim sağlanamamıştır. Buna göre özellikle kadın cinayetleri ve kadın intiharları olgularında standartlaştırılmış formlar oluşturulmalı ve adli tabiplerce kimlik tanıkları eşliğinde doldurulmalıdır. Gerektiğinde birden fazla kimlik tanığı ile görüşme sağlanarak mağdurlara dair eksik veri kalmamasına özen gösterilmelidir. Böylece ölüm gerçekleşmeden önce kişinin şiddet mağduru olup olmadığı, ölmeden önceki psikolojik durumu, son dönemde maruz kaldığı olumsuz yaşam olayları gibi tüm bilgilerine eksiksiz erişim sağlanabileceği ve kişinin ölümü hakkında yalnızca hukuki değil sosyal çıkarımlarda da bulunularak toplumsal bir perspektif edinilebileceği ve bu bilgilerin ilgili kurumlarca işlenmesi sayesinde gelecekte gerçekleşmesi muhtemel zorlamalı kadın ölümlerinin engellenmesine yönelik fayda sağlanabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: kadın ölümleri, kaza, cinayet, intihar, kadına yönelik şiddet, kadın cinayetleri, otopsi.