Sağlık çalışanlarının aşı yoluyla bağışıklanma ile ilgili bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PELİN ÇIRTLIK BELEN
Danışman: Çağatay NUHOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Aşı, insanları hastalıklardan korumanın en önemli ve en maliyet-etkin yöntemidir. Çalışmamızda sağlık çalışanlarının hem kendilerine önerilen hem de çocukluk çağı aşılarıyla ilgili bilgi düzeyleri, tutum ve davranışlarının değerlendirilerek sağlık çalışanları arasındaki aşı tereddütünün varlığını, boyutunu ve nedenlerini araştırmak, aşılanmanın oranları ve önündeki engellerin neler olduğunu ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı olarak planladığımız araştırmamıza, S. B. Ü. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yapan 300 sağlık çalışanı katıldı. Veriler, 1 Kasım 2018 – 31 Aralık 2018 tarihleri arasında, toplam 31 sorudan oluşan bir anket formu toplandı. Veri toplama formları; sağlık çalışanlarının tanımlayıcı özellikleri (yaş, cinsiyet, meslek, çalışılan birim, çalışma süresi, akademik ünvan, eğitim düzeyi, çocuk sahibi olma durumu), bağışıklanma ile ilgili bilgi düzeyleri, tutumları ve davranışlarının değerlendirileceği sorulardan oluştu. Sağlık çalışanlarına önerilen aşılar ve çocukluk çağı aşıları ile ilgili bilgi düzeylerini değerlendirmek için 10 maddeli bir soru soruldu, her bir maddenin doğru yanıtı için 1 puan verilerek toplam 10 puan üzerinden değerlendirildi. Sağlık çalışanlarının aşı kabulünü değerlendirmek için 10 maddeli bir soru soruldu. Her madde, 5'li Likert ölçeği ile değerlendirildi, toplam puan aralığı 10-50 arası belirlendi. İstatistiksel analizler için IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanıldı. Bulgular: Araştırmamıza katılan 300 sağlık çalışanının 150'si (%50) doktor, 120'si (%40) hemşire, 30'u (%10) diğer sağlık personeli, 228'i (%76) kadın, 72'si (%24) erkekti. Tüm katılımcıların bilgi puanı ortalaması 7,76, hekimlerin bilgi puanı ortalaması 8,04±1,16, hemşirelerin bilgi puanı ortalaması 7,71±1,43, diğer sağlık personelinin puan ortalaması 6,57±1,68'di; meslek grupları arasında bilgi düzeyi puanı değerleri istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktaydı (p:0,000; p<0,05). Bütün katılımcıların ortalama aşı kabul tutumu puanı 39, doktorların ortalama puanı 42,99±5,88, hemşirelerin ortalama puanı 34,56±7,57, diğer sağlık personellerinin ortalama puanı 36,8±8,64'di; meslek grupları arasında aşı kabulü puanı değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktaydı (p:0,000; p<0,05). Bilgi düzeyi puanı ile aşı kabulü tutum puanı değerleri arasında pozitif yönlü, %13,5 düzeyinde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardı (p:0,020; p<0,05). Katılımcıların 268'i (%89,3) en sık olarak Hepatit B, 235'i (%78,3) tetanoz-difteri, 211'i (%70,3) kızamık-kızamıkçık-kabakulak, 139'u (%46,3) suçiçeği aşısını, 63'ü (%21) mevsimsel grip aşısı yaptırmıştı. Hekimlerin mevsimsel grip aşısını hastalarına/risk grubundaki çevresine önerme oranı (%77,1), hemşirelerden (%24,2) ve diğer sağlık çalışanlarından (%48) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksekti (p1:0,000; p2:0,006; p<0.05). Katılımcıların 217'si (%72,3) daha önce aşı karşıtlığı hareketini duymuştu. Aşı karşıtlığı veya tereddüdü ile ilgili bilgilerle katılımcıların 168'i (%56) sosyal medyada, 151'i (%50,3) internet sitelerinde karşılaşmıştı. Bu bilgilere ulaşan katılımcıların, kendilerinde şüphe oluşturma durumu sorgulandığında 209'u (%71,1) şüphe oluşturmadığını ifade etti. Aşılar ve aşılama ile ilgili bilgilere katılımcıların 192'si (%64) aile hekimleri ve çocuk hekimlerinden, 160'ı (%53,3) internetten, 159'u (%53) ulusal ve uluslararası literatürlerden ulaşmaktaydı. Katılımcılardan 87 kişi (%29) çevrelerinde aşı karşıtı sağlık çalışanı olduğunu, 213'ü (%71) olmadığını belirtti. Sonuç: Çalışmamıza katılan sağlık çalışanlarının bilgi düzeyi yeterli olmakla beraber değişkenlere göre etkilendiği görüldü. Katılımcıların arasında aşı tereddütüne sahip sağlık çalışanları vardı. Aşılama oranı en düşük ve tereddütlerin en yüksek olduğu aşı mevsimsel grip aşısıydı. Sağlık çalışanlarına aşılar ve aşılama hakkında eğitimler verilmesi ve bilgilerinin güncellenmesi, aşıların etkinliği ve yan etkileri konusunda aydınlatılmasıyla aşılama oranlarını ve aşı kabulünü olumlu etkileyebileceği düşünüldü. Bunun yanı sıra aşı kampanyalarının düzenlenmesi, medya ve basın aracılığıyla, kamu spotlarıyla aşılar hakkında toplumun bilgilendirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Aşı, sağlık çalışanları, aşı tereddüdü.