Kanser tanısı alan bireylerde allostatik yük, kansere zihinsel uyum ve kanserin psikolojik etkisi ile aralarındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZKAN ADIGÜZEL
Danışman: Gamze SARIKOÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu tez çalıĢması, kanser tanısı alan bireylerde allostatik yük, kansere zihinsel uyum ve kanserin psikolojik etkisi düzeylerini; bu düzeyleri etkileyen faktörleri ve değiĢkenler arasındaki iliĢkileri incelemek amacıyla yürütülmüĢ tanımlayıcı ve iliĢki arayıcı (korelasyonel) bir araĢtırmadır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve iliĢki arayıcı nitelikteki bu araĢtırmaya 1 Mayıs-30 Haziran 2025 tarihleri arasında Ankara Etlik ġehir Hastanesi, Onkoloji Hastanesi, Tıbbi Onkoloji Yataklı Servislerinde kanser tanısı ile tedavi gören 210 hasta dahil edilmiĢtir. AraĢtırmanın verileri; ―Allostatik Yük‖ ile ilgili verilerinin elde edildiği laboratuvar bulguları da kapsayan ―KiĢisel Bilgi Formu‖, ―Kanserin Psikolojik Etkisi Ölçeği (PICS)‖ ve ―Kansere Zihinsel Uyum Ölçeği (MAC)‖ kullanılarak yüz yüze görüĢme yöntemi ile elde edilmiĢtir. Ġstatistiksel analizler SPSS 25.0 programı kullanılarak gerçekleĢtirilmiĢtir. Verilerin analizinde Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis Testi ve Spearman korelasyon testi kullanılmıĢtır. Bulgular: AraĢtırmaya katılan hastaların, ―Kansere Zihinsel Uyum Ölçeği (MAC)‖ toplam puan ortalaması 94.23±7.59, ―Kanserin Psikolojik Etkisi Ölçeği (PICS)‖ toplam puan ortalaması 30.21±4.57 ve ―Allostatik Yük‖ toplam puan ortalaması 4.20±1.34 olarak değerlendirilmiĢtir. PICS toplam puan ortalaması ile MAC toplam puan ortalaması arasında pozitif yönlü ve zayıf düzeyde anlamlı bir iliĢki saptanmıĢtır (r=0.150, p=0.030). Allostatik Yük toplam puan ortalamaları ile PICS Spiritüel BaĢ Etme Alt Boyutu arasında negatif yönlü ve zayıf düzeyde anlamlı bir iliĢki saptanmıĢtır (r = −0.142, p = 0.040). YaĢ değiĢkeni ile Allostatik Yük toplam puanı arasında pozitif yönlü ve zayıf düzeyde anlamlı bir iliĢki olduğu saptanmıĢtır (r = 0.224, p = 0.001). Tanı süresi (ay) değiĢkeni ile MAC Olumsuz BaĢ Etme Alt Boyutu arasında pozitif yönlü ve zayıf düzeyde anlamlı bir iliĢki saptanmıĢtır (r = 0.166, p = 0.016). Ġlk kez kanser tanısı alan hastalar ile daha önce birden fazla kanser tanısı almıĢ olan hastaların MAC toplam puanları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu değerlendirilmiĢtir (Z = -2.738, p = 0.006). Sonuç: Bu çalıĢmadan elde edilen bulgularına göre, kanser hastalarının kansere zihinsel v uyum, kanserin psikolojik etkisi ve allostatik yük düzeylerinin genel olarak orta düzeyde olduğu; kanserin psikolojik etkisi arttıkça kansere zihinsel uyumun da arttığı saptanmıĢtır. Allostatik yük düzeylerinin yaĢla birlikte yükseldiği ancak spiritüel baĢ etme düzeyini azalttığı değerlendirilmiĢtir. Tanı süresi uzadıkça bireylerin olumsuz baĢ etme eğiliminin arttığı ve ilk kez tanı alan bireylerin zihinsel uyum düzeylerinin daha önce birden fazla tanı alan bireylere göre daha düĢük olduğu sonucuna ulaĢılmıĢtır. Anahtar Kelimeler: Allostatik Yük, Kanser, Psikolojik Adaptasyon, Ruhsal Durum