Obsesif kompulsif bozuklukta şizotipal özelliklerin içgörü, üstbilişsel inançlar ve zihin kuramı becerileri açısından incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GİZEM HÜROĞLU

Danışman: Ejder Akgün YILDIRIM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı obsesif kompulsif bozukluk (OKB), şizotipal kişilik özellikleri yüksek olan OKB (OKB+ŞKB) ve kontrol grubu arasında zihin kuramı becerileri, üstbilişler ve içgörü açısından farklılık olup olmadığını araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada obsesif kompulsif bozukluğu değerlendirmek için Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Değerlendirme Ölçeği, şizotipal özellikleri değerlendirebilmek için Şizotipal Kişilik Ölçeği, zihin kuramını değerlendirmek için Gözlerden Zihin Okuma (GZOT), İma ve Gaf testleri, üstbilişsel inançları değerlendirmek için Üstbilişler Ölçeği-30, içgörüyü değerlendirmek için Brown İçgörü Ölçeği, depresyonu ölçebilmek için Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Çalışma, 71 OKB, 32 OKB+ŞKB, 30 sağlıklı grup katılımcısı olmak üzere toplam 133 kişi ile yürütülmüştür. Bulgular: Depresyon puanları kontrol edilmediğinde GZOT puanları arasında gruplar arası farklılık bulunmamıştır (F(2,130)= 2,53, p=.08, kısmi eta kare= .03). Depresyon puanları kontrol edildiğinde, GZOT açısından kontrol grubu istatistiksel olarak iki gruptan da farklılaşmamış, OKB ve OKB+ŞKB grubu birbirinden farklılaşmıştır F(2,129) = 3.77, p = .025, eta kare = .05. Gruplar ima testi açısından kıyaslandığında kontrol grubu, diğer gruplardan farklılaşmıştır (F (2,130) = 4,52, p=.01, eta kare= .06). Depresyon puanları kontrol edildiğinde ise, farklılığın OKB ve kontrol grubu arasında olduğu anlaşılmıştır (F (2,129) = 3.27, p = .04, eta kare = .05). Gaf Testi puanları açısından gruplar arasında anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Üstbilişler açısından tüm gruplarda anlamlı farklılık bulunmuştur (F (2,130) =35.60, p = .00, eta kare = .35). OKB grupları arasında içgörü puanları açısından farklılık vardır (F(2, 129) = 15.10, p = .000, eta kare = .19). Sonuç: OKB+ŞKB grubunun üstbilişler ve içgörü ile ilgili daha fazla bozulma yaşadığı görülmektedir. Zihin kuramı ile ilgili bulgular ise daha karmaşıktır. OKB grubu, imayı anlama açısından sağlıklı kontrollerden daha düşük puan almıştır. OKB+ŞKB grubu, GZOT testinde OKB grubuna kıyasla daha yüksek performans göstermiştir. Bu durum, şizotipal özelliklerle bağlantılı olan bazı belirtilerinin, bu grubu testlerde avantajlıymış gibi göstermesinden kaynaklanmış olabilir. Bu konuda yapılacak yeni araştırmalar OKB ve OKB+ŞKB komorbiditesinde zihin kuramı farklılıklarını anlamaya yardımcı olacaktır.