Bipolar bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde manik atak ve remisyon dönemlerinin bilişsel işlev ve sosyal biliş açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CELAL YEŞİLKAYA
Danışman: Gül KARAÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Çalışmamızın amacı Bipolar Bozukluk tanılı çocuk ve ergenlerin nörobilişsel işlevlerini ve sosyal bilişlerini değerlendirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamıza bipolar bozukluk tanılı 95 olgu ve 30 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Araştırmacı tarafından hazırlanan olgu rapor formu aracılığıyla ailelerden ve çocuklardan sosyodemografik bilgiler edinilmiştir. Olgu ve sağlıklı kontrollere Klinik Global İzlenim Ölçeği, Çocuklarda Genel Değerlendirme Ölçeği, Young Mani Derecelendirme Ölçeği, Çocuklarda Depresyon Değerlendirme Ölçeği ve Premorbid Uyum Ölçeği uygulanmıştır. Nörobilişsel özellikler ve sosyal biliş; Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi, Sayı Dizisi Testi, Sayı Sembol Testi, Kontrollü Sözcük Çağrışım Testi, Kategorik Akıcılık Testi, İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması, Görsel Kopyalama Testi, Stroop Testi, İz Sürme Testi, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Sürekli Performans Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi, Gaf Testi ile; Premorbid İşlevsellik ve Kristalize Zeka WISC-R ve WAIS-R Genel Bilgi alt testleri aracılığı ile değerlendirilmiştir. BULGULAR: 125 çocuk ve ergen (95 olgu ile 30 sağlıklı kontrol) çalışmaya dahil edilmiştir. 55 olgu manik atak döneminde, 40 olgu yalnızca remisyon döneminde değerlendirilmiş olup, atak döneminde değerlendirilen olgulardan 31 tanesi remisyon döneminde yeniden değerlendirilmiştir. Bipolar bozukluğu olan olguların atak ve remisyon dönemlerindeki tekrarlayan ölçümlerinde sosyal bilişi değerlendiren Gözlerden Zihin Okuma Testi (p=0.028) ile Gaf Testi'nde (p=0.014); yürütücü işlevleri değerlendiren İz Sürme Testi'nin tüm alt puanlarında (İST-A p= 0.001, İSTB p= 0.011, İST B-A p=0.030), Stroop Testi'nin Kelime Rengi Söyleme alt testinde (p<0.001), Wisconsin Kart Eşleştirme Testi'nin Doğru (p=0.028) ve Yanlış Cevap Sayısı (p=0.008) alt puanlarında; dikkati değerlendirmeyi amaçlayan Sürekli Performans Testi'nin ise Hedef Doğruluğu (p=0.002) ile Omisyon Hatası (p=0.003) alt puanlarında istatistiksel olarak anlamlı fark gözlemlenmiştir. Birbirinden bağımsız manik atak, remisyon ve sağlıklı kontrol grupları arası ölçümlerde ise bipolar bozukluk tanılı olgular sağlıklı kontrollere kıyasla nörobilişin tüm alt alanlarında bozulma göstermişlerdir. Manik atak olguları sağlıklı kontrollere göre Sözel Öğrenme ve Bellek, Sosyal Biliş- Zihin Kuramı, Yürütücü İşlevler, Görsel Öğrenme ve Belleğe dair tüm testler, İşlem Belleği ile ilişkili Sayı Sembolleri-Geri Testi ve ACT testi ile global biliş faktöründe geniş etki boyutunda bozulma göstermişlerdir (d: 1.07-2.16). Manik atak olguları remisyondaki olgularla karşılaştırıldığında yürütücü işlevler ile dikkat alanlarında ve global biliş faktöründe orta etki boyutunda bozulma göstermiştir (d: 0.51-0.78). SONUÇ: Bipolar bozukluk olgularının takipleri sırasındaki tekrarlı nörobilişsel ölçümlerinde, olguların manik atak dönemlerinde remisyon dönemine göre sosyal bilişte anlamlı düzeyde bozulma gözlenmiştir. Yürütücü işlevlerin manik atakta remisyon dönemine göre bozulma gösterdiği saptanmıştır. BB olgularında işlem belleğinde bozulma gözlenmiş, fakat bu bozulma manik atak sırasında daha yüksek bir boyutta gözlenmemiştir. Anahtar Kelimeler: Bipolar Bozukluk, Nörobiliş, Sosyal Biliş, Manik Atak, Remisyon