Otizm spektrum bozukluğu tanılı okul öncesi çocuklardaki duyusal işlemleme bozukluklarının ebeveyn bakım verme yükü ve otizm belirtileri ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇE ELİF ALKAŞ
Danışman: Gül KARAÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken çocukluk döneminde başlayan, sosyal ve iletişimsel beceri alanlarında yeti yitiminin yanı sıra stereotipik davranışlar, sınırlı ilgi alanı ve duyusal işlemleme sorunları ile karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. OSB semptomlarının bir parçası olan Duyusal İşlemleme Bozukluklarının (DİB) OSB'nin etiyoloji ve prognozunda oynadığı rol tam olarak aydınlatılamamıştır. AMAÇ: Bu araştırmada kliniğimize Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı ile başvuran okul öncesi çocuklardaki Duyusal İşlemleme Bozukluklarının (DİB) tespit edilmesi ve tespit edilen DİB'in ebeveynlerdeki Bakım Verme Yükü ile ilişkisinin açığa konması amaçlanmıştır. Aynı zamanda OSB'de görünebilen davranış problemleri ve gelişimsel geriliklerin DİB semptomları ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma vaka-kontrol şeklinde tasarlanmıştır. Araştırmaya OSB tanısı alan 3-6 yaş arası 73 çocuk ve bu çocuklara bakım veren biyolojik anneleri alınmıştır. Kontrol grubu olarak 3-6 yaş arası tipik gelişim gösteren 73 çocuk ve anneleri dahil edilmiştir. Gönüllü çocukların ebeveynleri şu formları doldurulmuştur: Sosyodemografik Form, Dunn Duyu Profili Bakım Veren Anketi- Duyusal İşlem Modulü, Sorun Davranış Kontrol Listesi (SDKL), Zarit Bakım Verme Yükü Değerlendirme Ölçeği (ZBVY), Beck Depresyon Envanteri (BDE) ve Beck Anksiyete Envanteri (BAE). Araştırmacı tarafından ise çocuklar ile DSM-5'e göre tanısal görüşme yapılmış, Çocukluk Otizmi Değerlendirme Ölçeği (ÇODÖ) ve DENVER 2 Gelişimsel Tarama Envanteri uygulanmıştır. BULGULAR: Çalışma örneklemimizde, katılımcıların yaşı, cinsiyeti, bakım verenin yaşı, çocuk sayısı, aile tipi özellikleri vaka ve kontrol gruplarımız arasında benzer bulunmuştur. OSB grubundaki annelerin depresyon, anksiyete ve ZBVY skorları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). OSB grubunda duyusal işlemleme problemlerine daha sık rastlanmıştır (p<0.05). OSB grubunda, DİB puanları ile annelerdeki ZBVY, depresyon ve anksiyete skorları arasında hafif-orta düzeyde anlamlı, ters yönde ilişki saptanmıştır. Yapılan hiyerarşik regresyon modellemelerinde OSB grubunda bakım verme yükünün %63'ünün annenin depresyon ve anksiyete puanları, çocuğun ÇODÖ skoru, SDKL skorları ve DİB puanları ile açıklanabildiği görülmüştür. Annelerdeki bakım verme yükünü açıklamada en etkili değişkenlerin, Beck Depresyon Envanteri skoru ile Duyu Profilinin Vestibüler işlem puanı ve Görme İşlemi puanları olduğu bulunmuştur. Annelerin Beck Anksiyete Skorunu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkileyen değişkenin ise çoklu duyusal işlemleme skoru olduğu bulunmuştur. OSB tanılı vakalarda Vestibüler, Dokunma ve Çoklu Duyusal İşlemleme alanlarında DİB yaşayan olguların Denver Kişisel-Sosyal gelişim düzeylerinin istatistiki açıdan anlamlı düzeyde daha geri kalmış olduğu görülmüştür. SONUÇ: OSB tanılı çocuklarda sık rastlanılan DİB çocukların otizm semptom şiddetini, gelişimsel düzeyini ve sorunlu davranış sıklığını etkilemektedir. Ayrıca DİB, OSB'li çocukların bakım verenlerinde artmış bakım verme yükü, depresyon ve anksiyete belirtileri ile ilişkilidir. Bakım verme yükü ile istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişkili olan faktörler Vestibüler işlem, Görme İşlemi ve Çoklu Duyusal işlem alanlarıdır. Ayrıca annedeki anksiyete ve depresyon belirtilerinin bakım verme yükünü açıklamada büyük önem taşıdığı görülmektedir.