Akut lenfoblastik lösemi tanısıyla takip edilen çocuklarda kemik sağlığının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RABİA ÇOBAN
Danışman: Suar ÇAKI KILIÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Akut lenfoblastik lösemi (ALL), pediatrik hastalar arasında en yaygın kanserdir ve tüm lösemi vakalarının %75'ini oluşturmaktadır. Glukokortikoidler, tedavi protokollerinde en çok kullanılan ilaçlardır, uzun süreli ve tekrarlayan yüksek doz kullanımları kemik sağlığını bozmaktadır. Osteoporozun hastaların yaşam kalitesini ve fizik aktivitelerini büyük ölçüde etkilemesi nedeniyle tedavinin önemli bir geç yan etkisidir. Amaç: Bu çalışmamızda ALL tedavisinde sistemik steroid kullanımının sonuçlarını belirlemeyi, osteoporozdan korunma ve erken tedavi yaklaşımlarını geliştirmeyi planladık. Materyal Metod: Çalışma grubumuz Mayıs 2017 ile Haziran 2021 tarihleri arasında hastanemizde ALL tanısıyla takip ve tedavisi devam eden 1 yaş-18 yaş arasındaki 34 (21 erkek, 13 kız) hastadan oluşmaktaydı. Hastaların yaş ortalaması 91.2 ay olup en küçüğü 24 ay , en büyüğü 206 ay idi. BFM ALL IC 2009 kemoterapi (KT) protokolü alan ve tedaviye devam eden hastalardan ilk 33 gün kortikosteroid tedavisini (indüksiyon KT) tamamlayanlar çalışmaya alındı. S.B.Ü Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulu'ndan onay alındı. Hastalar tanı tarihine göre KT dönemleri dikkate alınarak 5 gruba ayrıldı. Buna göre; 1. Grup: Tedavinin ilk 33 gününü tamamlayan idame tedavisine geçilmemiş 2. Grup: İdamenin ilk 6 ayı içinde 3. Grup: İdamenin 6 ay ile 1 yılı içinde 4. Grup: İdamenin 1 yılını tamamlamış ve idame sonuna kadar olan dönemde 5. Grup: Tüm tedavisi sonlanmış ve kontrole gelenler Hastaların hematolojik bulguları, biyokimyasal değerleri, D vitamini düzeyleri ve DXA yöntemi ile kemik yoğunluğu değerlendirildi. DXA görüntülemesi ile lomber vertebraların (L1-L4) ve femur boynunun kemik mineral yoğunluğu g/cm² olarak hesaplandı. Elde edilen değer Z skoru olarak hesaplandı. ALL tanılı her çocuk için DXA ile yapılan Z skoru ölçümü, kendi yaş grubuna göre heaplanarak değerlendirildi. Z skoru değerleri -1 ile -2 arasında ise osteopeni, -2 altında ise osteoporoz olarak tanımlandı. İstatistik: Veriler SPSS 25.0 paket programı kullanılarak analiz edildi. Tanımlayıcı istatistiksel metodların (ortalama, standart sapma, frekans) yanısıra parametrik veriler için Ki Kare analizi kullanıldı. Mann-Whitney U, Pearson lineer korelasyon testi testi kullanıldı. P değeri < 0.05 saptanan sonuçlar anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmamızda kız cinsiyet , Tanner evre, VKİ'nin kemik yoğunluğu ile doğru orantılı ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı. Ağrı varlığında daha düşük BMD Z skor ortalaması elde edildi, istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. Yüksek PTH düzeyleri BMD Z skorunun daha düşük olmasını destekledi, istatistiksel olarak anlamlı değildi. Vitamin takviyesi alan hastaların almayanlarla BMD Z skor ortalamaları yakın değerler olarak hesaplandı. Tedavisini bitirmiş ve kontrole gelen hastaların oluşturduğu grupta BMD Z skorunun en yüksek olduğu görüldü. Yoğun glukortikoid tedavisinden 12-18. ay sonrasını kapsayan G4 grubunun en düşük BMD Z skoruna sahip olduğu görüldü. Tartışma ve Sonuç: ALL tedavisi alan tüm hastalara kemik mineral içeriğini güçlendirici önlemler alınmalı ve vitamin D profilaksisi başlanmalıdır. ALL tanısı alan hastalarda tedavi başlangıcında alınan rutin tetkikler arasında PTH, 25-OH vitamin D değerlerinin de dahil edilmesi ayrıca DEXA ölçümünün yapılması ilerde karşımıza çıkabilecek osteoporoz, osteonekroz ve kırıkları önlemek için egzersiz yapmaya yönlendirme ve vitamin D profilaksisi açısından yol gösterici olacaktır. ALL tedavisinin 6. Ayından itibaren belirli aralıklarla DEXA ile BMD Z skor ölçümlerinin yapılması, osteoporoz, osteonekroz ve kırıkları önlemek için ise fiziksel egzersizlere yönlendirme kemik yapımının hızlandığı adolesan döneminde büyük önem taşımaktadır. ALL tanısı konulan hastalara nutrisyonel açıdan destek verilmesi obezitenin önlenmesi gereklidir. Anahtar Kelimeler: Akut Lenfoblastik Lösemi, Osteoporoz, Glukokortikoid