Tedaviye dirençli depresyon hastalarında akselere intermitan theta burst stimülasyon tedavisinin etkinliği ile zaman algısı ve uyku kalitesi arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARDA KIZILSERT
Danışman: Medine YAZICI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tedaviye dirençli depresyon (TDD), majör depresif bozukluğun (MDB) heterojen ve klinik açıdan güç bir alt grubunu oluşturmaktadır. Nöromodülasyon tedavileri, özellikle akselere intermitan theta burst stimülasyon (aiTBS), bu hasta grubunda umut vadeden seçenekler arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, aiTBS'ye verilen antidepresan yanıtı öngörebilecek klinik ve bilişsel belirteçler yeterince net değildir. Bu çalışmanın amacı, TDD tanısı ile aiTBS tedavisi alan hastalarda zaman algısı ve uyku kalitesinin depresif belirtilerle ve tedavi yanıtı ile ilişkisini incelemek; zaman algısı ve uyku kalitesinin aiTBS yanıtını öngörüp öngörmediğini değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmaya DSM-5 ölçütlerine göre MDB tanısı almış, TDD kriterlerini karşılayan ve aiTBS tedavisi uygulanan hastalar dahil edilmiştir. Katılımcıların depresyon ve anksiyete şiddeti Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) ve Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği (HAM-A) ile değerlendirilmiştir. Zaman algısı, zaman tahmini ve zaman üretimi görevleri kullanılarak ölçülmüş; performans göstergeleri göreli mutlak hata (GMH) ve göreli yönlü hata (GYH) skorları üzerinden hesaplanmıştır. Uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ile değerlendirilmiştir. Tüm ölçümler aiTBS tedavisi öncesinde ve tedavi sonrasında yinelenmiş; zaman algısı, uyku kalitesi ve klinik değişkenler arasındaki ilişkiler ile bu değişkenlerin antidepresan yanıtı öngörmedeki rolleri analiz edilmiştir. Bulgular: aiTBS tedavisi sonrasında depresif belirtilerde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0,001). Zaman algısı görevlerinde, özellikle uzun zaman aralıklarında elde edilen göreli mutlak hata (GMH) ve göreli yönlü hata (GYH) skorlarında tedavi öncesine kıyasla anlamlı değişiklikler gözlenmiştir (p<0,05). Tedavi başlangıcında zaman algısında daha düşük hata düzeylerinin, aiTBS'ye daha iyi antidepresan yanıt ile ilişkili olduğu bulunmuştur (p<0,05). Uyku kalitesi tedavi sonrasında genel olarak iyileşme göstermiş olmakla birlikte, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) skorlarının tedavi yanıtını öngörmedeki rolü sınırlı bulunmuştur. Zaman algısı ölçütleri ile depresif belirti şiddeti ve bazı klinik değişkenler arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, TDD tanılı hastalarda aiTBS tedavisine verilen antidepresan yanıtın, zaman algısı süreçleri ile ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bulgular, özellikle zaman algısına ilişkin ölçütlerin, aiTBS yanıtını öngörmede potansiyel bir bilişsel belirteç olarak değerlendirilebileceğini düşündürmektedir. Uyku kalitesi depresyonun klinik görünümünde önemli bir alan olmakla birlikte, bu çalışmada tedavi yanıtının güçlü bir öngördürücüsü olarak ortaya çıkmamıştır. Elde edilen sonuçların, daha geniş örneklemlerle ve uzunlamasına tasarımlarla yürütülecek çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Tedaviye Dirençli Depresyon, Akselere İntermitan Theta Burst Stimülasyon, Zaman Algısı, Uyku Kalitesi, Nöromodülasyon.